گزارش مراسم بزرگداشت استاد سید هادی خسروشاهی

چهره‌ ای برجسته در میان عالمان زمان

مراسم بزرگداشت مقام علمی و فرهنگی مرحوم استاد سید هادی خسروشاهی ‏عالم مجاهد، اسلام پژوه و متفکر معاصر را یکشنبه ۵ بهمن ماه ۱۳۹۹ از ساعت ۱۴:۰۰ تا۱۶:۰۰ در قالب ‏نشست مجازی برگزار شد. دراین برنامه دکترحسن بلخاری رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، دکترمحمدجواد ظریف وزیر امور خارجه، ‏آیت الله سید جمال الدین دین […]


مراسم بزرگداشت مقام علمی و فرهنگی مرحوم استاد سید هادی خسروشاهی ‏عالم مجاهد، اسلام پژوه و متفکر معاصر را یکشنبه ۵ بهمن ماه ۱۳۹۹ از ساعت ۱۴:۰۰ تا۱۶:۰۰ در قالب ‏نشست مجازی برگزار شد.
دراین برنامه دکترحسن بلخاری رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، دکترمحمدجواد ظریف وزیر امور خارجه، ‏آیت الله سید جمال الدین دین پرور دبیرکل بنیاد بین المللی نهج البلاغه، حجت الاسلام والمسلمین محمد جواد ‏حجتی کرمانی محقق و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ اسلامی، حجت الاسلام و المسلمین سید محمود دعائی ‏مدیرمسئول روزنامه اطلاعات، دکتر محمد مهدی جعفری نماینده دوره اول مجلس شورای اسلامی و استاد ‏دانشگاه شیراز و سید محمود خسروشاهی فرزند استاد فقید و مدیر مرکز بررسی های اسلامی سخنرانی کردند.
همچنین در این نشست از کتاب زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم حجت الاسلام و المسلمین ‏سیدهادی خسروشاهی که در سلسله انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی منتشر شده است نیز رونمایی ‏شد.

حسن بلخاری در ابتدای این برنامه گفت: استاد خسروشاهی یکی از مصادیق بسیار برجسته این گفتار نورانی حضرت امام صادق (ع) است که «هرکس عالم به زمان خویش شد، مورد هجوم فتنه‌های زمان قرار نمی‌گیرد.» این روایت در بطن و جان خودش، بیانگر یک حقیقت متعالی در متن اندیشه‌های اسلامی و شیعی است: به‌روز بودن یا به تعبیر فلسفی رایج، مدرن بودن؛ به دنبال دنیاهای جدید بودن و نوعی تجدد را در عرصه سنت تعقیب کردن.
اوافزود: به عبارت دیگر، سنت در ذات خود، زاینده تجدد و ادراک زمان خویشتن و اقتضائات آن است. جمله امام صادق (ع) به این معناست که زمان در جوهر خود، بیانگر ظهور مسائل مستحدثه‌ای است و هر‌که به این مسائل عالم شد، نه‌تنها از هجوم فتنه‌ها در امان می‌ماند، بلکه می‌تواند کاروان اندیشه را با درک دقیق از تحولات زمین و زمان، به جلو ببرد.
استاد دانشگاه تهران ادامه داد: روحانیون و عالمانی که در چنین بستری رشد می‌کنند و ظاهر می‌شوند، تفسیرهای جدید مبتنی بر حقیقت سنت دین ارائه می‌دهند و جهان جدیدی که با پرسش‌های جدید، پاسخ‌های جدیدی می‌طلبد، با این عالمان، مسیر فکری خود را تعیین می‌کند. این نکته مهمی است. مرحوم مطهری، از جمله این عالمان بود. ایشان از طرفی با تکیه بر سنت و از سویی با ورود به فضای دانشگاه و ادراک مسائل جدیدی که فضای آکادمیک آفریده و نیازمند پاسخ‌های جدید است، بیانگر ظهور عالمی شد که از یک سو تکیه بر سنت دارد، از سوی دیگر عالم به زمان است. هرکه عالم به زمان شد، کاشف زبان آن زمان هم می‌شود؛ آن‌گاه با وقوف به مسائل زمان و همچنین انتخاب زبانی که بتواند معانی را به مخاطبان منتقل کند، مسیری را ایجاد می‌کند که در قلمروی آن، هم گوهر دین به سلامت می‌ماند و حضور خود را اثبات می‌کند و هم جامعه جدید از اندیشه‌های دینی بهره‌مند می‌شود.
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: مرحوم خسروشاهی در مدت حضور در واتیکان و سال‌های اولیه انقلاب که هجمه عظیمی علیه مبانی فرهنگی اسلام در جهان مطرح شد، سعی کرد بر بنیاد یک سنت اعتدالی دقیق تا جای ممکن از مشاجرات میان اسلام و مسیحیت بکاهد. ایشان تلاش وسیعی برای ارتقاء مناسبات فرهنگی میان ایران و مصر انجام داد. زیرا مصر یکی از حوزه‌های تمدنی جهان اسلام محسوب می‌شود و مصر و ایران در ظهور اندیشه‌های اسلامی نقش برجسته‌ای داشته‌اند. حال تصور کنید بر اثر برخی سیاست‌های مصر، این دو منطقه فرهنگی چقدر می‌توانستند از هم دور شوند. در این میان، نقش برجسته مرحوم خسروشاهی، درخشان است. من ایشان را نواندیش و یکی از چهره‌های برجسته عالمان مشرف به زمان در عصر حاضر می‌دانم.

پیشگام در تقریب و وحدت جهان اسلام
درادامه این برنامه محمدجواد ظریف، به ایراد سخن پرداخت و گفت: مرحوم سیدهادی خسروشاهی از همکاران خوب و برجسته ما در وزارت امور خارجه بود؛ چه در دوران مسئولیت در واتیکان و چه در دوران مسئولیت در قاهره که با تلاش فراوان و بینش عمیق و انقلابی، سابقه درخشانی از خود در وزارت خارجه و در نهضت‌های اسلامی باقی گذاشت.
اوافزود: ایشان از پیشگامان تقریب و وحدت جهان اسلام بود، به سیدجمال‌الدین اسدآبادی عشق می‌ورزید و او را نمونه‌ای از تلاش برای وحدت اسلامی و بیداری جهان اسلام می‌شناخت. همچنین برای معرفی نهضت اسلامی در داخل ایران و نیز معرفی ایران اسلامی به جهان اسلام و جهان مسیحیت، تلاش فراوانی کرد.
وزیرامورخارجه تأکید کرد:آثار ارزشمند استاد خسروشاهی قبل از انقلاب برای همه کسانی که علاقمند به نهضت اسلامی بودند، بسیار گرانقدر بود و جوانان ایرانی را در کنار مرحوم شریعتی، با دیدگاه‌های اسلامی آشنا می‌کرد و از طرفی بعد از انقلاب، در شناسایی نهضت‌های اسلامی جهان عرب و شناساندن آنها به داخل کشور تلاش کرد و بینشی روشنگر نسبت به حرکت‌های اسلامی از جمله «اخوان‌المسلمین» داشت.
او ادامه داد: استاد خسروشاهی از معدود افرادی بود که در سلک دیپلماسی می‌توانست با اقشار مختلف جوامع اسلامی، با حوزه‌های دینی، گروه‌های سیاسی، انقلابیون و کسانی که الزاما همراه و همفکر ایران نبودند ارتباط برقرارکند، و همه او را به‌عنوان یک شخصیت فرهیخته می‌شناختند. جای سیدهادی خسروشاهی همواره در وزارت امور خارجه خالی خواهد بود ولی تألیفات و راهنمایی‌ها و نصیحت‌های او، همیشه در خاطرمان زنده است.

با مسائل روز جهان اسلام آشنا بود
سومین سخنران این نشست سیدجمال‌الدین دین‌پرور بود. او طی سخنانی گفت: استاد خسروشاهی از آغاز جوانی رسالتی در رابطه با جهان اسلام، اتحاد مسلمین و بیداری آنها بر دوش خود احساس می‌کرد و با نوشتن مقاله و کتاب و شرکت در مجالس در این مسیر تلاش می‌کرد. ایشان یک حالت اعتدال، توجه به علایق و سلیقه‌های مختلف و هماهنگی و همسازی با دیگران داشت و از معدود طلابی به شمار می‌آمد که در کنار درس و بحث، دست به قلم داشت و به قول جلال آل‌احمد، نبش قبری کار نمی‌کرد بلکه با مسائل روز جهان اسلام آشنا بود و درباره آن مسائل قلم می‌زد.
دبیرکل بنیاد نهج البلاغه افزود: ویژگی دیگر استاد خسروشاهی آن بود که بعد از انقلاب در بحران‌ها و درگیری‌هایی که پیش می‌آمد، به‌ویژه در آذربایجان، تلاش می‌کرد وحدت اسلامی را در پرتو انقلاب اسلامی و رهبری امام خمینی حفظ کند. همچنین روحیه تعهد مذهبی و تعهد به اهل بیت را در کنار توجه به جنبه‌های بین‌المللی و اخبار روز داشت و با شخصیت‌های جهان اسلام، اعم از شیعه و سنی ارتباط برقرار می‌کرد تا بتواند بر ارکان اسلام پافشاری کرده و در ایجاد وحدت اسلامی سهیم باشد. در بیداری اسلامی هم، با فعالان نهضت‌های اسلامی در تماس بود و تلاش می‌کرد آنها را در مسیر صحیح قرار دهد. استاد خسروشاهی، همواره در امور فرهنگی به سازماندهی اعتقاد داشت و کتاب‌ها و مقالات را جمع‌آوری می‌کرد و مجموعه ایشان یکی از منابع غنی فرهنگی زمانه ما است.

رجل بین‌المللی اسلامی
درادامه محمدجواد حجتی کرمانی، طی سخنانی گفت: موقعیت فرهنگ و خدمات دینی استاد خسروشاهی، نه‌تنها در ایران، بلکه در کشورهای اسلامی شهره عام و خاص است. وی یک رجل بین‌المللی اسلامی بود و به اندازه یک وزارتخانه به تنهایی کار انجام می‌داد.
او ادامه داد: من به آقای سید محمود، فرزند مرحوم سیدهادی خسروشاهی گفتم که باید مجموعه آثار ایشان در مجلداتی تجدیدچاپ شوند و آنهایی که چاپ نشده‌اند، تنظیم، ویراستاری و چاپ شوند. خود ایشان هم می‌تواند به‌عنوان فرزند آن مرحوم خاطراتش را چاپ کند.
حجتی کرمانی تأکید کرد: از کسانی که به آقای خسروشاهی نزدیک بودند، خیلی ها از دنیا رفته‌اند و فقط من مانده‌ام و معدودی دیگر. من هم مصداق این شعر هستم که «شخصی همه شب بر سر بیمار گریست/ چون صبح شد او بمرد و بیمار بزیست.» آن بیمار در این شعر من هستم و آن کسی که شب تا صبح گریست، آقای خسروشاهی بود زیرا من پیش از وفات ایشان ، دچار کسالت شدم و در بیمارستان بستری شدم. آقای خسروشاهی مرتب زنگ می‌زد و از همسرم، جویای احوالم بود. وقتی برگشتم منزل، متوجه شدم خود او از دنیا رفته است.

عالم روشن بین
سیدمحمود دعایی پنجمین سخنران این برنامه بود. اوگفت: من حدود سال ۴۲ برای ادامه تحصیل از کرمان به قم آمدم و در زمره فعالان مبارزاتی قم قرار گرفتم. در آن زمان دوستان برای تأسیس یک نشریه و ارگان فعالیت‌های مبارزاتی طلاب و روحانیون قم برنامه‌ریزی کردند و بنا شد نشریه‌ای زیرزمینی را سامان دهند که آن را «بعثت» نامیدند. از هسته‌های اولیه تشکیل این نشریه، مرحوم شهید باهنر،مرحوم هاشمی رفسنجانی، مرحوم ربانی شیرازی، مرحوم آیت‌الله مصباح یزدی، مرحوم خسروشاهی و مرحوم علی حجتی کرمانی بودند و پشتوانه مالی و لجستیکی آن را هم مرحوم منتظری اداره می‌کرد. من برای اداره این نشریه و اجرای فعالیت‌های مربوط به انتشار آن انتخاب شدم. اولین سرمقاله نشریه را آقای باهنر نوشت. بعد از دستگیری و تبعید حضرت امام (ره)، ضرورت دفاع روشن از راه امام، اقتضا می‌کرد که نشریه ما جهت‌گیری خط‌امامی داشته باشد. دوستان هم همواره تأکید داشتند درون نشریه از اختلاف بپرهیزیم. این نشریه، مبنای آشنایی من با مرحوم خسروشاهی شد.
مدیرمسئول روزنامه اطلاعات ادامه داد: آقای خسروشاهی در همه مراحل فعالیت‌های اجتماعی، به‌عنوان یک شخصیت عزیز و مورد احترام امام تلقی می‌شد. به دلیل روشن‌بینی، توانایی قلمی، تحلیلی و سیاسی، امام نسبت به ایشان عنایت ویژه‌ای داشت؛ به همین دلیل بعد از انقلاب، نماینده امام در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شد.
اوتأکید کرد: آقای خسروشاهی قریحه سطح بالایی در نگارش، ترجمه و تحقیق داشت. آرشیوی که ایشان به‌وجود آورده بود، یکی از غنی‌ترین آرشیوهای مبارزاتی و سیاسی بود و هرچه را به‌عنوان سند تلقی می‌کرد، کپی می‌گرفت و جمع‌آوری می‌کرد.
او درپایان گفت: من در دوران فعالیت‌های مبارزاتی، اجتماعی و سیاسی با آقای خسروشاهی همراه بودم و از سعه‌صدر و تسلط او به مسائل جهان اسلام آموختم. فقدان ایشان خسارت بزرگی برای حوزه و جامعه روشنفکری اسلامی ما است.

خواستار وحدت حوزه و دانشگاه
درادامه محمدمهدی جعفری سخنرانی کرد. او بیان کرد: زنده‌یاد خسروشاهی طرفدار تقریب بین مذاهب اسلامی بود و در این راه بسیار کوشید، نوشت، در سمینارهای مختلف شرکت کرد، خواستار وحدت حوزه و دانشگاه بود و اولین کسی بود که به‌عنوان دانشجوی حوزه علمیه، مقاله می‌نوشت. وی طرفدار فداییان اسلام و شهید نواب صفوی بود و هرگز از این موضع عدول نکرد. طرفدار اخوان‌المسلمین و مدافع رهبران آن بود، طرفدار آیت‌الله کاشانی بود و مخالف دکتر مصدق؛ اما این موضع‌گیری باعث نشد که اندکی از احترامش به آیت‌الله طالقانی که طرفدار دکتر مصدق بود، کم شود. در همه حال از دکتر شریعتی در برابر مخالفان دفاع می‌کرد و در جریان مخالفت شهید مطهری با حسینیه ارشاد، هم از شهید مطهری دفاع کرد و هم از دکتر شریعتی و تقصیر را متوجه مدیران حسینیه ارشاد می‌دانست.
او افزود: خسروشاهی با همه انجمن‌های اسلامی و دانشجویی ارتباط داشت. در سال‌هایی که نماینده امام خمینی در واتیکان بود، رسالت خود را برای شناساندن جمهوری اسلامی ایران و مذهب شیعه به دنیای مسیحیت و جهان کاتولیک، به خوبی انجام داد. در سال‌هایی که به‌عنوان نماینده سیاسی ایران در مصر به‌سر می‌برد، نه‌تنها به وظایف دیپلماتیک خود برای رفع سوء‌تفاهم‌ها میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری متحد عربی مصر عمل می‌کرد، بلکه پیوسته با رؤسا و استادان دانشگاه الأظهر ارتباط داشت و در راستای رفع سوء‌تفاهم طرفین، یعنی شیعه و مذاهب اهل سنت، مذاکره می‌کرد و مقاله می‌نوشت.
جعفری تأکید کرد: خسروشاهی پیوسته از آرمان مردم فلسطین دفاع می‌کرد و در این راه سخت کوشید و شاید یکی از کسانی که فلسطین و آرمان آن را به مردم ایران معرفی کرد، زنده‌یاد خسروشاهی بود. او از اختلاف میان برادران روحانی و غیرروحانی درون جمهوری اسلامی ناراحت بود و با نامه هشدار می‌داد که از تجربیات گذشته درس بگیرند.

احیاگر آثار علامه طباطبائی و سید جمال الدین اسدآبادی
درپایان این نشست سیدمحمود خسروشاهی، فرزند مرحوم سیدهادی خسروشاهی و مدیر مرکز بررسی‌های اسلامی طی سخنانی گفت: مرحوم خسروشاهی از سال ۱۳۳۳ شمسی کار فرهنگی و نوشتن را شروع کرد. بعد از آن به‌تدریج کارهای تحقیقی را در حوزه علمیه ادامه داد و همزمان با نوشتن و ترجمه در کارهای علمی مشارکت داشت و در سی سالگی از علما اجازه اجتهاد دریافت کرد، ولی وظیفه خود را در این دید که فعالیت‌های خود را در عرصه فرهنگی و بین‌المللی گسترش دهد و محدود به حوزه علمیه قم نباشد. در همین راستا، در جاهای مختلفی که حضور داشت، کتاب‌های متنوعی چاپ کرد که شامل بیش از ۲۲۰ کتاب تألیف یا ترجمه می‌شوند.
او افزود: مرحوم خسروشاهی مجموعه آثار سیدجمال‌الدین اسدآبادی، علامه طباطبایی و آثار استاد غلامرضا سعیدی و مجموعه اسناد نهضت اسلامی ایران را احیا کرد؛ از جمله بیانیه‌ها و اسنادی که در طول مبارزات علیه رژیم شاه توسط علما صادر می‌شدند. همچنین ۲۸ جلد از مجموعه خاطرات و اسناد مربوط به شخصیت‌های مختلف را، بدون مرزبندی‌های مرسومی که برخی تاریخ‌نویسان دارند و با یک نگاه بی‌طرف، چاپ کرد.
مدیرمرکز بررسی های اسلامی تأکید کرد: آخرین کاری که برای خود آن مرحوم اهمیت داشت، افتتاح کتابخانه مرکز بررسی‌های اسلامی بود که سال ۹۴ انجام شد. مخزن این کتابخانه حدود صدهزار جلد ظرفیت دارد. مرکز بررسی‌های اسلامی توسط مرحوم خسروشاهی در سال ۱۳۵۴ راه‌‌اندازی شد و همواره با مراکز علمی دنیا ارتباط داشت؛ یعنی یک مرکز بین‌المللی است و محدود به حوزه علمیه و قم نمی‌شود. در وصیت مرحوم پدر آمده است که این کتابخانه باید در اختیار طلاب، دانشجویان و محققان قرار بگیرد.


درپایان این برنامه پس قرائت لوح سپاس نامه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و اهدای آن به خانواده مرحوم استاد سید هادی خسروشاهی؛ از کتاب زندگی نامه و خدمات علمی و فرهنگی این استاد فقید که در سلسله انتشارات انجمن آثارو مفاخر فرهنگی منتشر شده است نیز رونمایی شد.