۞ پیامبر اکرم(ص) :
خداوند، مؤمن صاحب حرفه را دوست دارد.

  • شناسه : 6651
  • 27 دسامبر 2019 - 18:29
  • 35 بازدید
  • ارسال توسط :
گزارش مراسم بزرگداشت کلنل محمدتقی خان پسیان؛ مبارز راه آزادی

گزارش مراسم بزرگداشت کلنل محمدتقی خان پسیان؛ مبارز راه آزادی

چهارشنبه, ۰۴ دی ۱۳۹۸ مراسم بزرگداشت کلنل محمدتقی خان پسیان، مبارز راه آزادی، سه‌شنبه ۳ دی ماه ۹۸ با حضور جمعی از علاقه‌مندان به حوزه تاریخ معاصر در تالار شهید مطهری انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد. در این مراسم حسن بلخاری، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی؛ مرتضی رسولی‌پور، پژوهشگر تاریخ معاصر؛ محمدرضا […]

چهارشنبه, ۰۴ دی ۱۳۹۸

1
مراسم بزرگداشت کلنل محمدتقی خان پسیان، مبارز راه آزادی، سه‌شنبه ۳ دی ماه ۹۸ با حضور جمعی از علاقه‌مندان به حوزه تاریخ معاصر در تالار شهید مطهری انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد.

در این مراسم حسن بلخاری، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی؛ مرتضی رسولی‌پور، پژوهشگر تاریخ معاصر؛ محمدرضا حاج بابایی، عضو هیأت علمی‌ دانشگاه علامه طباطبائی و مسعود کوهستانی‌نژاد، پژوهشگر تاریخ، سخنرانی کردند.

2

حسن بلخاری در ابتدای این نشست گفت: این طور به نظر می‌رسد که انجمن آثار و مفاخر فرهنگی باید به بزرگان عرصه فرهنگ و اندیشه بپردازد، اما گستره مفهوم «مفخر» و «مفاخر» خیلی وسیع‌تر از دانشمندان، فلاسفه و حکماست، زیرا یک کشور هم به اندیشه‌ورزی و عظمت و تلاش‌های دانشمندان نیاز دارد و هم به رشادت و شجاعت و غیرت سربازان وطن دوست  خود محتاج است که خاک وطن را حفظ می‌کنند، لذا ما معتقدیم که وطن دوستانی چون مرحوم کلنل محمدتقی خان پسیان در دوره پر از ابهام مشروطیت و دیکتاتوری رضاخان برای اعتلای ایران تلاش‌های فراوانی کردند؛ پس شخصیتی چون پسیان نیز از جمله مفاخر کشور است.
او اضافه کرد: «پسیان» در جوانی و در سن ۳۰ سالگی به شهادت رسید، اما اثری شگرف در تاریخ وطن دوستی از خود به جای گذاشت و اشعاری که عارف قزوینی، بهار و ایرج میرزا و برخی دیگر از شعرا در رثای او سروده‌اند، حاکی از شخصیت تاثیرگذار این مبارز آزادی خواه است که در تاریخ ایران جاودانه شده است.
استاد دانشگاه تهران ادامه داد: در لحظات پایانی حیات کلنل محمدتقی پسیان، گفت‌وگویی میان او و نایب حاجی‌خان تفرشی رخ می‌‌دهد. کلنل از همراهان و یاران خود می‌‌خواهد او را رها کرده و به زندگی و میان زن و فرزند خود برگردند: «حاجی‌خان، من می‌‌دانم صاحب‌منصبان من، به من خیانت کرده‌اند. اگر امروز در جنگ کشته نشوم، ممکن است فردا در رختخواب مرا بکشند! بنابراین، مرگ را بر عقب‌نشینی ترجیح می‌‌دهم و من غير از مادر پیر برای خود کس دیگری را سراغ ندارم، ولی زن و فرزندان در انتظار شما و سایرین می‌‌باشند، عقيده دارم شماها عقب‌نشینی نموده به جعفرآباد بروید، من در اینجا باقی خواهم بود.» یاران کلنل نمی‌‌پذیرند و با این مبارزِ راه آزادی و شرف می‌‌مانند و کلام واپسین مرحوم پسیان را تاریخ این‌گونه در بطن و متن خود حفظ می‌‌کند که: «از این وفاداری متشکرم، گرچه قطع دارم کسی از این مهلکه جان سالم به سلامت درنخواهد برد ولی احیاناً اگر یکی از شماها سلامت ماندید بگوئید: با خون من روی کفنم بنویسند «وطن» و برای مادرم بفرستند.»
بلخاری تاکید کرد: در لحظاتی که هستی جاودانه انسان‌ها رقم می‌‌خورد، کم هستند افرادی که در این لحظات خاص، شرافت را بر ذلت ترجیح می‌دهند که این به نظر من یادآور آن لحظه است که امام حسین(ع) در شب عاشورا از یاران خود خواستند که پس از خاموش شدن چراغ‌ها، صحنه بلا را ترک کنند و البته این را ربط می‌‌دهم به اینکه امام فرمود: اگر دین ندارید لااقل آزاده باشید؛ که این آزادگی یکی از مصادیقش مرحوم پسیان است، چون حاضر بود اگر همه اطرافیان بروند ، او خود راه حق را پی بگیرد.
او در ادامه سخنرانی خود گفت: البته خلق‌وخوی همراه با آزادی و حریت محمدتقی پسیان، ریشه در تربیت مذهبی او، آن هم در دامان مادری چون عزت‌الحاجیه دارد، زیرا در باب دیگری نیز می‌‌بینیم که پسیان در شکایت و شکوه از رنج و درد زمان، به قرائت شعری از حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها) می‌‌پردازد که پس از رحلت پدر و بر سر مزار ایشان از عمق دل بر زبان مبارکشان جاری کرده بودند، او می‌‌گوید: «در مدت این کشمکش چه کشیده و چه دیدم، غیر قابل تصور و حقیقت غیرممکن‌التقریر است. همین‌قدر باید متذکر شعر عربی منسوب به حضرت زهرا (سلام‌الله علیها) شده و بگویم: «صبت علی مصائب لو انّها/ صبت علی الایام صرن لیالیا.»
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی تاکید کرد: بیان این شعر حضرت زهرا(س) از زبان مرحوم پسیان حاکی از توجه او به مذهب و البته اولویت وطن دوستی برای اوست، آنجا که می‌‌گوید: «من ایران و ایرانی را نه فقط دوست داشته بلکه پرستش می‌‌کنم… مرا اگر بکشند قطرات خونم کلمة ایران را ترسیم خواهد نمود و اگر بسوزانند، خاکسترم نام وطن را تشکیل خواهد داد. قدمی‌ برخلاف رضای خدا و صلاح مملکت برنداشتم… به تصدیق دوست و دشمن عفّت و شرافت سربازی را همیشه محفوظ داشته‌ام. آنچه کرده‌ام مطابق حکم بوده و از قضا احکام هم به حق صادر می‌‌شده است و گمان ندارم در تاریخ ایران و مخصوصاً در تاریخ مشروطیت چنین نظم و ترتیبی به ظهور و بروز رسیده باشد. من اولین کسی هستم که حساب وجوه دریافتی ایام تصدّی خود را به میل و رضای خاطر خود پس داده و از بودجة مصوبه ایالتی فقط آن مقدار به خرج آوردم که استحقاقش را داشتم و برای پرداخت مستمری‌های فقرا و ضعفا لازم و واجب بود برای اولین دفعه اعانه‌ای که برای قشون گرفته می‌‌شد، به همان مصرف خودش رسانده و به کمک صاحب‌‌منصبان لایق و فداکار خود و به سرعت برق چندین باطالیان پیاده و فوج سوار حاضر خدمت نموده با صاحب‌منصبان یک باطالیان شش مقابل آن‌ را اداره کردم.»
او ادامه داد: باید به این نکته مهم درباره کلنل پسیان اشاره کرد که جزئیات زندگی و حیات آن مرحوم حاکی از روح بلند و روحیه آزادمنشانه اوست. این جملات آن فقید به خوبی بیانگر این روحیه است. او می‌گوید: «مرا اگر بکشند، قطرات خونم کلمة ایران را ترسیم خواهد نمود و اگر بسوزانند خاکسترم نام وطن را تشکیل خواهد داد.» همانطور که ملاحظه می‌کنید اعتقاد و باور به عظمت و اعتلای وطن در بطن و متن جملات فوق، ظهوری مطلق و آشکار دارد.
بلخاری در پایان سخنان خود گفت: مرحوم کلنل پسیان در تمام حیات خود، اعتقادی راسخ به «حب الوطن من الایمان» داشت و امیدوارم خداوند روح آن مرحوم را با روح شهدا و صلحا محشور نماید.
واقعه‌نگاری تاریخ قیام «پسیان» درخراسان

3

درادامه این برنامه مرتضی رسولی پور سخنرانی کرد. او درابتدای سخنان خود گفت:   مایه مسرت است که بزرگداشت مرحوم کلنل محمد تقی خان پسیان درانجمن آثار ومفاخرفرهنگی برگزار می‌شود، چون اگر یک مرکز سیاسی این برنامه را برگزار می‌کرد، دچار آسیب‌های مختلفی می‌شد.
من دراین نشست قصددارم که درباره واقعه‌نگاری تاریخ قیام پسیان درخراسان در پیش و پس از انقلاب صحبت کنم. در دوره قبل ازانقلاب یک یا دو اثر مهم دراین حوزه هست و مابقی آثار نوعی افسانه‌پردازی درباره این قیام‌ها‌اند که البته این هم به دلیل شخصیت قابل توجه محروم کلنل است. ماهیچ سند تاریخی مبنی‌بر نادرستی عمل و شخصیت آن مرحوم نداریم. همین امر نیز موجب شده است که برخی، مسیر سیاسی یا ارزش اعمال اورا، براساس نتایج آن مورد سنجش قرار دهند.
اواضافه کرد: مهدی فرخ کتابی با عنوان «خاطرات سید مهدی فرخ» دارد که درآن، ایام کارگزاری اش در خراسان را شرح داده است، بخشی از خاطرات او اختصاص به قیام خراسان دارد و ارادت خود را به مرحوم پسیان بیان کرده است. فرخ از جمله تک چهره‌هایی است که به درستی واکاوی نشده، او از جمله همراهان سید ضیا طباطبایی در مذاکره با روس‌ها بوده و نقش مهمی در برهه‌های مختلف تاریخی داشته است. البته بعد از انقلاب با به دست آمدن اسناد تاریخی مشخص شد که متواری شدن او بعد از کشته شدن پسیان به چه صورتی بوده است.
رسولی پور درادامه سخنان خود گفت: . اما دو کتاب درباره پسیان در گذشته منتشر شده است که عبارتند از: « شرح حال کلنل محمد تقی خان پسیان» انتشارات ایرانشهر- ۱۳۰۶ و کتاب «قیام کلنل محمد تقی خان پسیان در خراسان» چاپ بنگاه صفیعلیشاه-۱۳۲۹، اگر از این دو منبع بگذریم که گرایش به افسانه‌پردازی و برجسته کردن شخصیت پسیان بدون توجه به نگاه راهبردی او دارند، در همان زمان کتاب «انقلاب شش ماهه» اثر محمد ملک زاده را داریم، که البته رویکرد منتقدانه به حرکت کلنل دارد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، اسناد تاریخی فراوانی آزاد شد و در اختیار پژوهشگران قرار گرفت، با توجه به این اسناد، نخستین کاری که صورت گرفت کتابی بود با عنوان «جنبش محمد تقی خان پسیان بنابر گزارش‌های کنسولگری انگلیس در مشهد» که با گردآوری و ترجمه غلامحسین میرزا صالح در سال ۱۳۶۶ چاپ شد وحقیقتا این نخستین اثر مهم در روشن شدن فعالیت‌های کلنل پسیان در خراسان به شمار می‌رود.

4

وطن دوستی در اشعار شعرای فارسی زبان
محمدرضا حاج بابایی دیگر سخنران این برنامه بود. او طی سخنانی گفت: صحبت  من درباره «وطن» در شعر فارسی است. در اشعار ما برخی «وطن» را به‌عنوان «زادگاه» و «زادبوم» افراد یاد می کنند. یابرخی از حب وطن به‌عنوان عالم برین و دنیایی که مربوط به ملکوت است، تعبیر می کنند. یا اینکه مساله جهان وطنی را بیان می کنند که این معنا از مارکسیسم در ایام مشروطه به ایران وارد شد، ودر اشعار ماهم دیده می شود، اما در تقابل با جهان وطنی، وطن به مثابه عالم اسلام بود واز مفهوم ملت به‌عنوان مذهب هم عدول نکردند که دراشعار افرادی چون اقبال لاهوری دیده می شود.
او ادامه داد: امروزه هم وطن، به عنوان سرزمینی مطرح است که حاکمیت مرکزی دارد، این مفهومی مدرن است ودرایران هم حدود ۱۵۰ سال قدمت دارد واز سوی روشنفکران دوران مشروطه به ادبیات آن دوره وارد شده است. این مفهوم جدید ، مفاهیم دیگر را پس می زند ولی به صورت کامل از بین نمی برد. انقلاب مشروطه و درگیری های آن باعث شد که مفهوم «وطن» پررنگ تر شود و برخی از افراد بیان کردند که انقلاب های مختلف ، هویت ملی را به خطر می اندازد ؛ لذا در اشعار دهه ۲۰ «وطن» به‌عنوان یک نهاد سیاسی و اجتماعی مطرح شد تا جایی که دراوایل دوره رضا خان به دنبال وطن پرستی افراطی بودند.
استاد دانشگاه علامه طباطبایی تاکید کرد: البته شعر یک سندتاریخی نیست و نباید توقع داشت که همه شعرای ما مسائل را به خوبی یک سیاستمدارو فعال اجتماعی تحلیل کنند، لذا بخشی از قضاوت های شعرای ما در عرصه سیاسی و اجتماعی خالی از اشکال نیست.

5

آفتابی که زود غروب کرد
درپایان این نشست نیز مسعود کوهستانی نژاد سخنرانی کرد . او درابتدا گفت: اندکی پس از ورود پسیان به صفوف ژاندارمری، جنگ جهانی اول آغاز شده و در کارزار جنگ بین ملّیون ایرانی و متجاوزین روسی و انگلیسی، پسیان که دیگر یکی از افسران ژاندارمری به شمار می‎آمد، به ملّیون پیوسته و در جنگ‎های بسیاری در غرب کشور حضور داشت که از آن میان می‎توان به جنگ مصلّی در همدان و در اوایل سال ۱۳۳۴ق اشاره کرد.
اوافزود:پس از شکست قوای ملّیون، پسیان به برلین رفته و در آنجا یک دورة درخشان از حیات فکری، هنری و نظامی او آغاز شد. پسیان پس از پایان جنگ به ایران بازگشته و در سال ۱۳۳۸ق/ ۱۲۹۹ش و پس از سقوط دولت وثوق‌الدوله، از سوی جانشینش مشیرالدوله به ریاست ژاندارمری خراسان منصوب شد و در آنجا با کمک مقامات محلی و از جمله قوام‎السلطنه والی وقت، موفق شد اصلاحاتی در ژاندارمری انجام دهد.
این پژوهشگر تاریخ معاصر تاکید کرد: پس از کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ و روی کار آمدن دولت سیدضیاءالدین طباطبایی، به دستور رئیس دولت، کلنل پسیان قوام‎السلطنه را توقیف کرده و سپس بنا به حکم دولت، به عنوان حاکم نظامی خراسان منصوب شد. این وضعیت دیرزمانی به طول نینجامید و سقوط کابینۀ کودتایی سیدضیاء و روی کار آمدن قوام‎السلطنه به جای او، اوضاع را برای کلنل پسیان دگرگون ساخته و منشأ بروز اختلافات و منازعاتی بین او و دولت مرکزی شد که نهایتاً به کشته شدن کلنل در جنگ با اکراد در جعفرآباد قوچان در مهر ۱۳۰۰ انجامید.

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*