انجمن آثار و مفاخر فرهنگي

با احداث يک برج 5 طبقه
 
ساختمان آثار و مفاخر فرهنگي در خطر است
 

محمد روشني

دکتر مهدي محقق رئيس انجمن آثار و مفاخر فرهنگي کشور اين روزها درگيرودار پر پيچ و خم نامه نگاري هاي اداري در دالان هاي شهرداري تهران است که گويي مسامحه چند روزه او در اين فرصت کوتاه، شايد يکي از مهمترين انجمن هاي فرهنگي کشور را دستخوش آسيب ها و تغييرات فيزيکي جدي مي کند. همان اتفاقي که سال گذشته قرار بود در دبيرستان البرز روي دهد و کمي قبل تر در «نقش جهان» اصفهان روي داد. اين بار نوبت به انجمن آثار و مفاخر فرهنگي کشور رسيد. قطعه زميني که پيش از اين حمامي براي استحمام مردم بود با اتفاق هاي ناشناخته يي قرار است منجر به احداث برجي ده طبقه در ضلع غربي انجمن مفاخر شود. آسيب هايي که بر ضلع غربي پيکره ساختمان انجمن مفاخر وارد آمد کمترين نگراني است که انجمن بدان مي انديشد. اشراف بر ساختمان انجمن و احياناً پيشروي هاي آينده و تصاحب انجمن اين روزها شايعاتي است که ورد زبان ها شده است.
 

فروردين ماه گذشته وقتي نامه يي از او به دست شهردار منطقه 11 و رحيم مشائي رئيس سازمان ميراث فرهنگي رسيد به نظر پيام مهمي در آن نهفته بود. متن نامه حکايت از ساخت وساز يک برج در ضلع غربي انجمن آثار و مفاخر فرهنگي داشت که بنا به قانون ميراث فرهنگي يک عمليات غيرقانوني در مجاورت ميراث فرهنگي کشور محسوب مي شود. در بخشي از اين نامه آمده است؛«براساس ضوابط حريم حفاظتي اثر هرگونه ساخت وساز در محدوده ملک موردنظر را تا تصويب نهايي نقشه هاي معماري و رعايت حداکثر ارتفاع 5/7 متر از کف معبر مجاور مطلقاً ممنوع و مغاير با مفاد قوانين 558 و 559 تعزيرات حکومتي مي داند.» چند روز بعد عمليات ساخت وساز ساختمان کناره محل انجمن با چگيني شهردار منطقه 11 تهران که در آن آمده بود؛ «احتراماً عطف به نامه شماره 23418/126 مورخه 20/1/86 درخصوص ملک ثبتي 2305 واقع در خيابان وليعصر، خيابان بشيري، گرمابه گلستان، پلاک 98 اعلام مي دارد اين منطقه در مورخه 26/1/86 از ادامه عمليات جلوگيري و مالک را به آن سازمان راهنمايي نموده لذا خواهشمند است پس از بررسي و مذاکره با مالک مربوطه، اين منطقه را از نتيجه اقدامات آگاه فرماييد.» اما هفته گذشته گويا هم دستور شهرداري و ممانعت سازمان ميراث فرهنگي از ساخت وساز به وادي فراموشي سپرده شد و اسکلت برج ده طبقه ناگهان و در کمتر از پنج روز به سرعت خود را به بالا کشيد. گويي روابطي پشت پرده صاحبان آن اسکلت حاکم بود که چنان با شتاب و سراسيمه اسکلت ساختمان طبقه به طبقه و به طور شبانه روزي يکي پس از ديگري بالا رفت. با دکتر مهدي محقق درباره جايگاه انجمن آثار و مفاخر فرهنگي و آسيب هاي اطراف ساختمان اين انجمن گفت وگويي انجام داديم.

---

- خبر ساخت وساز بي رويه در مجاورت انجمن آثار و مفاخر فرهنگي براي همه اهالي فرهنگ خبر ناگواري بود. مضافاً اينکه اگر اين نوع ساخت وساز و احياناً پيشروي در داخل محوطه انجمن صورت گيرد چه تمهيداتي انديشيده شده است؟ شهرداري و ميراث فرهنگي تاکنون چه اقداماتي انجام داده اند؟

نامه نگاري هايي صورت گرفته است. مراجع قانوني هم قول هاي مساعدت دادند اما تاکنون اقدام عملي انجام نگرفته است. ضمن اينکه اين نوع ساخت وساز غول آسا که در يک فرصت بسيار کوتاه و به صورت شبانه روزي انجام مي گيرد نيازمند يک برخورد عاجل است.

- با ميراث فرهنگي تهران مکاتبه يي داشتيد؟

بله، حتي چند نفر از آقايان آمدند. اما پيشروي اين برج آنقدر سريع و سراسيمه است که نگرانم اقدامات ظرف چند روز آينده شهردار منطقه و ميراث فرهنگي چندان سودي نبخشد.

- تاکنون هيچ اقدامي براي جلوگيري جدي از اين عمليات صورت گرفته است؟

پيش از اينکه عمليات احداث شروع شود بنده دو سال پيش خدمت مقام معظم رهبري رسيدم و اين مشکل را مطرح کردم ايشان هم با مساعدت و اهتمام وافري که به فرهنگ و سنن ايراني دارند دستور دادند قطعه زميني در اهواز را به نام انجمن ثبت کنم تا با فروش آن اين قطعه زمين در ضلع غربي انجمن مفاخر را بخريم.

- آيا رديف بودجه يي در اين زمينه مشخص شده است؟

پيش از آن وقتي صحبت از خريد اين حمام بود از سازمان برنامه وقت خواستيم که بودجه يي به ما اختصاص دهد تا ما آن را خريداري کنيم. بعد از يکي دو سال دوندگي پاسخ نهايي سازمان برنامه اين بود که خريداري اين حمام براي سازمان برنامه در اولويت نيست. اگر رسيدگي به مفاخر و آثار فرهنگي در اولويت نيست پس چه چيز در اين مملکت در اولويت است؟ اگر ما يک عده مفاخر و انديشمندان ايراني را الگو قرار ندهيم پس چه مقوله يي را در اولويت قرار دهيم. بنا براين اگر اينها را الگو قرار نمي دهيم پس نبايد از تهاجم فرهنگي سخن بگوييم. تهاجم فرهنگي خود به خود ايجاد نمي شود حتماً ضعفي در ماست. وقتي الگوها و فرهيختگان ما در اولويت نيستند طبيعي است که تهاجمات فرهنگي به ما به شدت آسيب برساند. من يک بار خدمت مقام معظم رهبري عرض کردم که ما براي تقويت جسم اين جوانان يک استاديوم صدهزار نفري داريم. اما براي تقويت روح چه برنامه يي داريم؟ اين روح کجا بايد تقويت شود؟ يادم هست که چند سال پيش يک کنفرانسي با عنوان «قرطبه و اصفهان» برگزار کرديم. لابد مي دانيد که فرنگي ها معتقدند؛ «روزي که ابن رشد دفن شد فلسفه و تفکر عقلي هم در ميان مسلمين از بين رفت» ما براي اينکه ثابت کنيم که اين عبارت تنها براي کشورهايي چون ليبي و نيجريه صادق است و در ايران محلي از اعراب ندارد، نمونه هايي مي توانيم بياوريم. از جمله مدرسان فلسفه در ايران که بعضي ها هم تا به حال ابعاد جهاني پيدا کرده اند. مرحوم امام (ره) و علامه طباطبايي مدرس فلسفه بودند. بنابراين ما نيازمند تقويت اين نوع مراکز فرهنگي هستيم. مگر ما در ايران چند مرکز فرهنگي داريم. ما براي يک بزرگداشت 37 عنوان کتاب منتشر کرديم. بنده اين کار را بدون آنکه حتي از نهادي پول دريافت کنم انجام داده ام، بعد سازمان برنامه مدعي است که برنامه هاي ما در اولويت نيست. کتاب هاي فلاسفه ايراني را مي خواهيم منتشر کنيم و ارشاد هم مقداري از ما خريداري کند. اداره ارشاد مي گويد؛«چون اين کتاب ها عربي است ما خريداري نمي کنيم.» مدتي پيش آقاي لاريجاني همايشي را به نام «حکمت مطهر» برگزار کردند. بنده در اين همايش سخنراني داشتم. ميهمانان خارجي ها هم آمده بودند. ميزبان اين همايش هيچ کتاب انگليسي نداشت که خارجي ها به زبان انگليسي بخوانند. من گفتم شرح منظومه حاج ملاهادي سبزواري را به انگليسي ترجمه کردم و در نيويورک چاپ شده. اين کتاب را به خارجي ها بدهيد. دقت مي کنيد، اما در داخل هيچ نهادي براي چاپ اين نوع آثار پا پيش نمي گذارد. اما من مي خواستم به محققان خارجي بگويم که ما صد سال پيش فيلسوفي داشتيم مثل برتراند راسل، ژان پل سارتر و ديگران. آنها نبايد فکر کنند که جهان سومي ها تنها نفت دارند.

- فعاليت اين انجمن بيشتر حول چه محورهايي است؟

اين انجمن همانطور که عرض کردم در سال 1307 تاسيس شد و اولين اقدامي هم که در همان سال هاي اول انجام داد تاسيس آرامگاه فردوسي و برگزاري نخستين کنگره بزرگداشت فردوسي بود. پس از اين کنگره ساخت آرامگاه عطار نيشابوري، عمر خيام و بابا طاهر عريان و ابن سينا در همدان بود. البته در همان سال ها سلسله انتشاراتي هم داشت، آن انتشارات عمدتاً حول مقوله هاي ادبيات، تاريخ، جغرافيا و اديان بود.

- بعد از انقلاب هم به طور مستقيم فعاليت داشت؟

نه، به مدت کوتاهي متوقف شد بعد هم که راه اندازي شد فعاليت فرهنگي در جريان بود اما روند آن بسيار کند و بطئي بود. اما در زماني که من مديريت اين مجموعه را به عهده گرفتم فعاليت اين انجمن را گسترش دادم.

- شما از چه سالي فعاليت خودتان را شروع کرديد؟

از سال 1378. از جمله کارهايي که انجام شد سلسله کتاب هايي بود که مربوط به سالخوردگان فرهنگ و آثار ملي و تمدني ماست. همين تالاري که الان مشاهده مي کنيد بسيار محقر و کوچک است گاهي اوقات مردم تا پله هاي پايين انجمن مي نشستند و گوش مي دادند. حالا در ضلع غربي اين انجمن در مجاورت همين تالار يک برج ده طبقه در حال ساخت است که به شدت به تالار فشار آورده است.

-گمان مي کنيد اين آسيب ها باعث شود ضلع غربي انجمن فرو ريزد؟

به احتمال زياد انجمن آسيب جدي خواهد ديد. کاملاً قابل مشاهده است که سه متر زيرساختمان انجمن را گودبرداري کردند. در صورتي که اين عمليات کاملاً غيرقانوني است. من از مسوولان شهرداري و ميراث فرهنگي مي خواهم که نسبت به اين عمليات هر چه سريع تر اقدامات عاجل و لازم را به عمل آورند. اين ضايعه يي براي کل فرهنگ و آثار ملي کشور ما است و ما بايد نسبت به آن حساسيت و دغدغه داشته باشيم.