دکتر حسن بلخاری در مراسم بزرگداشت مرحوم استاد «جعفر شهری‌باف» عنوان کرد:

«شهری» یکی از برجسته‌ترین «تهران پژوهان» کشور است

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به مناسبت هفته بزرگداشت «روز تهران» مراسم بزرگداشت مقام علمی و فرهنگی استاد «جعفر شهری‌باف» نویسنده و پژوهشگر تاریخ اجتماعی تهران را در فضای مجازی برگزار کرد. در این برنامه که دوشنبه نوزدهم مهرماه ۱۴۰۰ برگزار شد، حسن بلخاری رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، حسن انوری عضو پیوسته فرهنگستان […]

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به مناسبت هفته بزرگداشت «روز تهران» مراسم بزرگداشت مقام علمی و فرهنگی استاد «جعفر شهری‌باف» نویسنده و پژوهشگر تاریخ اجتماعی تهران را در فضای مجازی برگزار کرد.

در این برنامه که دوشنبه نوزدهم مهرماه ۱۴۰۰ برگزار شد، حسن بلخاری رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، حسن انوری عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نصرالله حدادی تهران شناس، حسین ایمانی جاجرمی دانشیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران و کامران صفامنش پژوهشگر تاریخ معماری و شهرسازی سخنرانی کردند.

حسن بلخاری در ابتدای این برنامه گفت: این دویست و هفتمین برنامه بزرگداشت، تجلیل و تکریم مفاخر ایران است که در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران برگزار می شود؛ مراسم بزرگداشت مرحوم جعفر شهری باف که بدون استثنا یکی از برترین تهران پژوهان کشور اند. برگزاری این مراسم با هفته و روز تهران نیز مصادف شده است و به همین دلیل، در این ایام مرحوم جعفر شهری به عنوان یکی از مفاخر برگزیده شده اند تا در این مراسم ما مورد تجلیل و تکریم قرار بگیرند.

اوافزود: این استاد فقید در آثارشان، چهره تابناکی از تهران قدیم را برای ایرانیان به یادگار گذاشتند و درحقیقت فعالیت ایشان در عرصه تهران پژوهی، سبب توجه جدی به تهران که قطعا مهم ترین شهر ایران از لحاظ سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است، شده است.

استاد دانشگاه تهران در بخش دیگری از سخنان خود درباره وجه تسمیه «تهران» گفت: تکثر آراء درباب وجه تسمیه تهران، بیانگر این است که هنوز یک رای غالب و مسلطی که بتواند این نام را شرح بدهد، وجود ندارد. ولی اینکه «تهران» روز چهاردهم مهر را در تقویم ملی ما ایرانیان به خود اختصاص داده، این امر به چهارده مهر ۱۲۸۶ شمسی باز میگردد که در اولین دوره مجلس شورای ملی که پس از مشروطیت تشکیل شد و نخستین مجلس شورا در ایران بود؛ در این روز از تهران به عنوان «دارالخلافه» نام برده اند که مبنای پایتخت شدن آن نیز هست. بنابراین انتخاب روز چهاردهم مهر به عنوان روز تهران باز می گردد به نخستین باری که این شهر در قوانین یا در متون رسمی ایران به عنوان دارالخلافه یا پایتخت نامیده شده است. البته در سال ۱۳۹۵ شمسی نیز رسما این روز به پیشنهاد شورای اسلامی وارد تقویم ملی ما شد.

او ادامه داد: ما در هفته تهران به سر می بریم و انتخاب مرحوم جعفرشهری به عنوان یکی از مفاخر کشور و انتشار کتابی در باب زندگی و آثار ایشان و همچنین سخنرانی استادان عزیز دربرنامه انجمن، به مناسبت هفته و روز تهران است.

استاد دانشگاه تهران در بخش دیگری از سخنان خود گفت: جامعه شناسی دانش مسلط نیمه دوم قرن بیستم در اروپا و غرب بود و به نحوی جای فلسفه را نیز گرفت. در این علم که مهم ترین دغدغه اش شناسایی یک جامعه به عنوان کل واحد است و مورد توجه و اقبال متفکران زیادی در غرب و شرق عالم قرار دارد؛ دو رویکرد برجسته را داریم: یکی رویکرد بازتاب و دیگری رویکرد شکل دهی. اولین رویکردی که در جامعه شناسی در نسبت میان هنر، رسانه و جامعه شناسی و جامعه به شدت مورد توجه قرار می گیرد این است که رسانه ها بازتاب خلقیات و تمامی جزئیات و کلیاتی اند که در یک جامعه می گذرد. جامعه شناس در این راستا، مطالعات میدانی را به کار می گیرد و تصویر کامل را از برای جامعه شناسی بسیار دقیق آن جامعه که می تواند مهم ترین ابزار برای حکومت و دولتمردان برای برنامه ریزی باشد را، ارائه می دهد.

اوافزود: رویکرد بازتاب در حوزه بررسی رسانه، به نحوی هنر و رسانه را آیینه ای می داند برای ارائه کردن و نشان دادن آنچه که در روی پوست و زیرپوست جامعه درجریان است و ما حقیقتا علم و دانشی مهم تر از جامعه شناسی و در میان رویکردها، رویکردی مهم تر از رویکرد  و تئوری بازتاب نداریم.

بلخاری ادامه داد: یکی از مهم ترین و بنیادی ترین رسانه های بشر در تمام ادوار تاریخی به ویژه از زمانی که مسئله کتابت به وجود آمد، کتاب است. شاید کتاب مهم ترین رسانه ای باشد که در تمامی جوامع و ادوار بشری وجود داشته است. مرحوم «شهری» در قلمرو شناسایی دار الخلافه ، جامعه و روانشناسی اجتماعی مردم تهران، و در شناسایی تهران قدیم بهترین آثار را برای ما به ارمغان گذاشته است؛ یعنی با استفاده از رسانه بسیار قدرتمند و نیرومندی چون کتاب و بربنیاد رویکردهایی مثل رویکرد بازتاب؛ مبتنی بر عمیق و ژرف ترین تحقیقات میدانی که برجسته ترین متد تحقیقی در جامعه شناسی است؛ این کتاب ها را تألیف و منتشر کرده اند.

اوافزود: مرحوم «شهری» چنان تصویری از تهران قدیم ارائه کرده اند که گویی در تمامی آنچه که روایت کرده‌اند خود حضور بیّن دارد، وی اخلاقیات و خلق و خوی مردم و فرهنگی که در میان آنها بوده را کاملا آشکار کرده است و این مهم به نحوی اشاره به تحقیقاتی عمیق و میدانی ایشان دارد.

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی درادامه گفت: از جمله مهمترین آثار مرحوم جعفر شهری در حوزه تهران شناسی و تهران پژوهشی کتاب «تهران قدیم» است و دیگری هم «تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم» ؛ البته آثارشان فقط در حوزه تهران پژوهی نیست. مثلا اثری عمیق در رابطه با حضرت امیرالمومنین(ع) دارند که بیان دقیق معارف حضرت و به نوعی تاریخ زندگی ایشان نیز به شمار می رود. همچنین سه گانه ای در حوزه رمان دارند و سفرنامه هایی را هم نوشته اند؛ از جمله سفری که به مکه و فرنگ داشته اند.

او تأکید کرد: قلم مرحوم شهری در این آثار از یک سو بیانگر ایمان بی نظیر ایشان نسبت به معصومین (ع) و پیامبر خدا (ص) است و از سوی دیگر تصویر زیبایی از خانه کعبه و خلوت با حضرت حق را ارائه می دهند؛ البته انتقادهایی هم به امور بی قاعده در آیین های مذهبی دارند.

بلخاری افزود: یکی از نکات بسیار مهم آثار مرحوم شهری علاوه بر روان بودن و جذابیت فوق العاده متن و قلم، نکاتی است که درباره فلسفه نگارش این آثار در مقدمه این کتاب ها به رشته تحریر درآورده اند. به عنوان نمونه درمقدمه کتاب « تاریخ اجتماعی تهران» ، نامه ای  از امام علی (ع) در نهج البلاغه را آورده اند که نشانگر ارادتی است که به حضرت داشته اند تا  مبنایی برای فلسفه تاریخ نگاری ایشان باشد.

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در پایان تأکید کرد: انتشار این نامه شریف در آغاز کتاب تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم توسط استاد جعفر شهری، هم بیان فلسفه تاریخ و هم بیانگر تحقیق، تأمل و پژوهش ایشان در حوزه تاریخ است.