شاهنامه، ترجمان سخنان حضرت امیر(ع) است

تاریخ ایجاد : سه شنبه, ۰۹ اردیبهشت ۱۳۹۳ مراسم رونمایی از شاهنامه شاه طهماسبی که از سوی فرهنگستان هنر و با همکاری موزه هنرهای معاصر تهران و بانک پاسارگاد منتشر شده است روز یکشنبه ۸ اردیبهشت ۹۳  در سالن ایران فرهنگستان هنر برگزار شد. در این مراسم که با حضور علی جنتی وزیر فرهنگ و […]

تاریخ ایجاد :

سه شنبه, ۰۹ اردیبهشت ۱۳۹۳

shahname-tahmasebمراسم رونمایی از شاهنامه شاه طهماسبی که از سوی فرهنگستان هنر و با همکاری موزه هنرهای معاصر تهران و بانک پاسارگاد منتشر شده است روز یکشنبه ۸ اردیبهشت ۹۳  در سالن ایران فرهنگستان هنر برگزار شد.

در این مراسم که با حضور علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، علی مرادخانی معاون ا مور هنری وزارت ارشاد، علی معلم دامغانی رئیس فرهنگستان هنر و جمعی از اهالی فرهنگ و ادب و هنر برگزار شد، ابتدا ویدئوکلیپی از مراحل ساخت و آماده سازی این شاهنامه به نمایش درآمد که در این ویدئو محمود فرشچیان از مفاخر هنر نگارگری ایران ضمن تقدیر از انتشار شاهنامه شاه طهماسبی در ایران، آن را به لحاظ کیفیت چاپ و حس ایرانی آن بسیار متفاوت از سایر شاهنامه های شاه طهماسبی دیگری عنوان کرد که تاکنون در کشورهای دیگر به چاپ رسیده است.
در ادامه علی معلم دامغانی رئیس فرهنگستان هنر در سخنانی درباره انتشار شاهنامه شاه طهماسبی گفت: سخن از کتابی درمیان است که از سویی شناسنامه ملی ایرانیان و از سوی دیگر کارنامه مذهب و تشیع ایرانی است.
او شاهنامه را در ردیف برترین کتاب های تاریخ بشری عنوان کرد و گفت: شاهنامه در دولت محمود غزنوی که از ترکان بود فراهم شد و  این یک مقابله و پنجه در پنجه کردن فردوسی با دولتی بود که از یک سو به لحاظ قومی از ترکان بود و به لحاظ مذهبی نیز اموی و عباسی بود و علوی نمی اندیشید.
رئیس فرهنگستان هنر با اشاره به اهمیت این شاهنامه گفت: گیریم که طاق کسرا و تالار آپادانا روی در نابودی باشد، شاهنامه فردوسی برجای باد که اندوه آن همه بر شادی این یک اثر فزونی ندارد.
او شاهنامه را روشنایی چشم ایران و تیری در دیده امیران آن روزگار دانست و گفت: فردوسی مسلمان شیعه و صادقی است که در کتابش به شکل عینی فرمایشات حضرت امیر (ع) را ترجمه کرده است و مطالبی از قرآن کریم نیز در شاهنامه وجود دارد.
در ادامه این مراسم آقای علی جنتی وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی به ایراد سخنرانی پرداخت .وی گفت: رنج سی ساله حکیم ابوالقاسم فردوسی، گنج هزاران ساله شد، حکیم می دانست که آرشین تیرش در شبان و روزان تاریخ، از پروازی بلند و بالا فرو نخواهد ایستاد و نامور نامه اش، شناسنامه تاریخی ملتی دیرسال خواهد بود. حکیم میدانست که زمین و زمان همداستان شده اند تا حکایت های حکمت آمیز و منش آموز او را دهان به دهان، گوش به گوش، دست به دست، قلم به قلم و دل به دل روایت کنند.
او با اشاره به شاهنامه فردوسی به عنوان منبع الهام هنرمندان در دوره های مختلف تاریخ گفت: این شاهنامه در هزاره گذشته یکی از مهمترین منابع الهام و مصادر جوشش ذوق هنرمندان بوده، داستان سرایان و شاعران، صحنه آرایان و نمایشگران، خنیاگران و نغمه پردازان، نگارگران و خوشنویسان جملگی اقبالی خاص و ارادتی خالص به شاهنامه داشته اند و از هم نشینی شکل و مضمون، اثری دلنشین پدید آمده که سهم قابل توجهی از آثار تاریخی هنری را به خود اختصاص داده است.
او ادامه داد: هنر در گذشته افتخارآفرین این سرزمین هم رسانای پیام ها و اندیشه ها بود و هم رکن رکین آموزش و انتقال مفاهیم آموزنده و هم مایه مباهات و نشانه ای از فرهیختگی. شاهان و حکمرانان بلاد نمی توانستند از چنین پدیده ای چشم فرو بندند و قدرش را نشناسند و آنان که بر ایران حکومت یافتند به درایت و فراست و یا به تجربت دریافتند که اگر چه ملک و دولت دنیا را اعتماد نشاید، لاکن اهتمام باید. باید کاری کرد، به نشانه فرهیختگی. برای خیره کردن دنیا. باید قدمی برداشت برای دانستن مرتبه هنرمندانی که به حساسیت درون، چشم آخربین جامعه اند. زیرا بالندگی ملک در گرو تکریم عالمان و شاعران و هنرمندانی است که در سیر ایام آثار ایشان بی بیم زوال باقی می ماند..
وی افزود: شاید از این روست که در دستگاه شاهان و حاکمان نهادی به نام کتابخانه سلطنتی برآمد تا آفرینش های هنری و کتاب آرایی را تحت نظر عالیترین مقامت و با خالص ترین خلعت ها پی بگیرد. روشی که آن گونه ارتقاء یافت که شاهان و شاهزادگان و امیران خود به هنرآموزی روی آوردند و در صف اهل هنر نشستند. نمونه های آن بسیارند و از آن میان شاهرخ، بایسنغر، ابراهیم سلطان و شاه طهماسب و فتحعلی شاه معروفترند و ذکرشان در افواه.
او در ادامه با اشاره به اهمیت دوران صفوی در رشد فرهنگ و هنر ایران گفت: هیچ مجموعه و گنجینه ای از هنر  یران نیست که آثار قابل توجهی از دوران صفوی در میانش دیده نشود. آثاری که عمدتاً بدون فاصله زمانی و نه از سر اجبار بلکه به عنوان هدایای ویژه دستگاه حکومتی به عنوان تحفه و پیشکش از ایران خارج می شدند و خود به سفیران فعال و نامیرای فرهنگی مبدل شدند، سفیرانی که هنوز پس از چهار قرن همچنان درکارند.
جنتی به تاریخ خلق شاهنامه شاه طهماسب هم پرداخت و گفت: کار این شاهنامه از نیمه دوم قرن دهم آغاز شد  بیش از دو دهه در کتابخانه سلطنتی، گروهی به کار اشتغال داشتند تا نسخه ای برازنده نام ایران و شایسته ادب فارسی بیافرینند که نمایه ای از مهارت و معرفت هنرمندان ایرانی و نگارستانی خرم و بی خزان باشد. خوشنویسان، نقاشان، صفحه آرایان و صحافان قلم فرو نگذاشتند تا یک هزار و دویست صفحه در قطع رحلی سلطانی با ۲۵۸ نگاره شکل یافت و در نگاره ها اثر خامه بزرگترین نقاشان زمان مانند سلطان محمد، میرمصور و آقامیرک هویداست.
او به چگونگی خروج این اثر از ایران هم اشاره داشت و گفت:  این اثر در سالهای اول قرن یازدهم هجری از ایران به عثمانی رفت تا چشم سلطان سلیم دوم را باز کند و روابط تیره و تار دو کشور را به نور خود روشن نماید. این اثر از مرزهای تاریخ و جغرافیا گذشت. محققان بریتانیا، ایتالیا و آمریکا و هنرشناسان فرانسه و آلمان سالها به آن پرداختند و شیفتگی و شیدایی خود را صادقانه بازگو کردند و بدینسان عنوان گرانترین اثر هنری تاریخی ایران را از آن خود کرد.
وزیر ارشاد در سخنانش به حکایت برگ برگ شدن شاهنامه شاه طهماسبی هم اشاره ای کرد و گفت: حکایت برگ برگ شدن و پراکندن اوراق شاهکار را بی اشک حسرت، نه می توان گفت و نه می توان شنید، شاهنامه شاه طهماسب مانند هر اثر راستین هنری راوی صادقی است از فرهنگ جامعه، از نقصان وکمال جاری در یک محدوده تاریخی و گویای اسرار درونی آدمیانی که سالها از حیاتشان گذشته و این زنده و زیبا پیش روی قرار گرفته اند، درست در قلب آثار. زمان خویش و خود خویش را باز می نمایانند بی ذره ای روی و ریا، حرف یا تحریف.
او شاهنامه شاه طهماسب را چونان هر اثر فاخر هنری لایه بر لایه و تو در تو خواند و گفت: برای هر مخاطبی از هر منظری مملو از نکته است و آموزه هایی دارد فراتر از متن. برای طالبان هنر سرچشمه تعلیم است،  برای نقادان کمک و معیاراست  و با ترازوی آن می توانند سره گی هنر را دریابند و محک بزنند.
وی افزود: این اثر برای جامعه شناسان و مورخان رمزگشاست و گویا برای هنرمندان منبع جوشان الهام است و برای هر ایرانی در هر کجای جهان پشتوانه ای قدیم و قویم است که از باد و باران نیابد گزند و برای ایران سفیر عالی رتبه ای است با پیام های رحمت و مکرمت، اخلاق و انصاف، خرد و شکیب.
او در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به ضرورت چاپ و انتشار آثاری از این دست گفت: شاهنامه شاه طهماسب و تمام آثاری از این دست به دریایی ماند که آرام یافته است، زبان در کام و خاموش و ارمغان جهان جدیدی است اینک می توان با چاپ هنرمندانه بدیلی از آثار فاخر را منتشر کرد و به دست علاقه مندان رساند، آثاری که هر خانه را نگارخانه می کند و انتشارش بر پژوهش و آموزش،  فضل و هنر، دانش و بینش،  سیاست و اجتماع تأثیر می گذارد و برکاتی عمیق و اصیل دارد..
علی جنتی در خاتمه از تلاش همه دست اندرکاران طبع و انتشار این اثر قدردانی کرد و ابراز امیدواری کرد که ناشران وپژوهشگران همداستان شوند تا درعرصه بازنشر آثار هنری با همتی ویژه گام های بلندی برداشته شود. مهمی که تاکنون کمتر مورد توجه بوده است.
او تأکید کرد: جهان امروزمشتاق دانستن از ماست و جوان امروز جویای شناختی از خود و خاستگاه خود،  بی تردید آموزه های فرهنگ ایرانی اسلامی با معرفی درست می تواند ما را نسبت به هم صمیمی تر، صبورتر، رفتارمان را نیکوتر و ایرانمان را آبادتر و شکوهمندتر کند.
وزیر ارشاد سخنانش را با این شعر فردوسی به پایان برد:
بیا تا جهان را به بد نسپریم/ به کوشش همه دست نیکی بریم
ابوالقاسم دهقان از شهرستان الیگودرز برای شاهنامه خوانی به سبک ویژه خود به روی صحنه دعوت شد که داستان سیاووش در آتش را روایت کرد و بعد از آن مهدی حسینی هنرمند نقاش و استاد دانشگاه درباره اهمیت شاهنامه شاه طهماسبی به لحاظ هنری سخن گفت.
مهدی حسینی سخنران دیگر این مراسم بود .وی به تاریخ شکل گیری این شاهنامه در دوران شاه اسماعیل صفوی وپسرش شاه طهماسب اشاره کرد و در ادامه به چگونگی خروج این اثر به عثمانی پرداخت و گفت: در اواخر دولت عثمانی این شاهنامه نیز از دربار عثمانی خارج شد و اوایل قرن ۲۰ در پاریس دیده شد.
مهدی حسینی از برگ برگ شدن شاهنامه شاه طهماسبی به عنوان یک جنایت فرهنگی یاد کرد و با بیان این که شاهنامه شاه طهماسب تا سال ۱۹۶۰ میلادی یک پارچه بوده است گفت: صاحب شاهنامه شاه طهماسبی که نام آن را به شاهنامه هوتن تغییر داده بود، اعلام کرد که برای عکسبرداری و انتشار این کتاب لازم است که آن را برگ برگ کند و سپس این جنایت فرهنگی انجام شد ولی هوتن برای فرار از مالیات ۷۸ برگ از این شاهنامه را به موزه متروپولیتن اهدا کرد و مابقی آن را در حراجی های بزرگ دنیا فروخت که یکی از این برگ ها نصیب موزه رضا عباسی تهران شد و در نهایت ۱۱۸ برگ از این شاهنامه باقی مانده بود که پیش از انقلاب ایران بحثی درباره بازگرداندن این اوراق به ایران سر گرفت اما به دلایل شرایط خاص کشور در آن دوران، به نتیجه نرسید تا بعد از انقلاب و زمانی که تازه کشور از بازسازی های جنگ تحمیلی فارغ شده بود و به همت زنده یاد حسن حبیبی موضوع مذاکره با صاحب شاهنامه شاه طهماسب دوباره زنده شد و با تلاش ایشان ۱۱۸ برگ شاهنامه به وطن بازگشت.
او درباره چگونگی بازپس گیری این اوراق گفت: هوتن مبلغ ۱۵ میلیون دلار را در برابر شاهنامه شاه طهماسب خواسته بود که تهیه این مبلغ در شرایط خاص آن روز کشور ممکن نبود، بنابراین بنا شد که این ۱۱۸ برگ با تابلو «زن شماره ۳» اثر دکونینگ که در موزه هنرهای معاصر تهران بود معاوضه شود و به این ترتیب این اوراق به کشورمان بازگردانده شد و اکنون با افتخار در موزه هنرهای معاصر تهران نگهداری می شود.
او همچنین با اشاره به معاوضه اوراق شاهنامه و تابلو دکونینگ که به گفته برخی ایران در این معامله مغبون شده است گفت: ما مغبون نشدیم چرا که تابلو دکونینگ در آخرین قیمت گذاری که ۱۵ میلیون دلار تخمین زده شده بود، امروز به حدود ۲۵ تا ۳۵ میلیون دلار رسیده است این در حالی است که تنها یک برگ از اوراق شاهنامه شاه طهماسبی سه سال گذشته در یک حراجی به قیمت ۱۲ میلیون دلار فروخته شد بنابراین اگر به طور متوسط ارزش هر برگ از این شاهنامه را امروز حدود ۱۰ میلیون دلار در نظر بگیریم، خودتان حساب کنید که با ۱۱۸ برگ آن چه گنجی را در اختیار گرفته ایم.
این هنرمند نقاش این معامله را یک معامله شگفت انگیز فرهنگی خواند.
این استاد دانشگاه به انتشار این شاهنامه از سوی موزه متروپولیتن نیویورک هم اشاره کرد و گفت: سه سال پیش نسخه ای از کتاب شاهنامه شاه طهماسب که از سوی موزه متروپولیتن منتشر شده بود و حاوی تمام برگ های شاهنامه اصلی و ۲۵۸ نگاره موجود در آن بود، به دستم رسید که بسیار حسرت خوردم که چرا ما به عنوان صاحبان این شاهکار هنری، برای انتشار آن کاری نکنیم و امروز به همه دست اندرکاران انتشار این کتاب تبریک می گویم.
این پژوهشگر هنری کیفیت کتاب شاهنامه شاه طهماسبی ایران را با شاهنامه موزه متروپولیتن قابل مقایسه ندانست و گفت: به لحاظ کیفیت، شاهنامه ایرانی از کیفیت بسیار بهتری برخوردار است.
حسینی گفت: با انتشار این کتاب نفس راحتی کشیدم و خیالم راحت شده است و اگر چه کتاب کاملی نیست اما حاصل تلاش خود ماست.
او به سال فرهنگ هم اشاره ای داشت و گفت: انتشار این شاهنامه نفیس و همزمانی آن با سال فرهنگ را نیز باید به فال نیک گرفت و باید تلاش کنیم که تنها به این شاهنامه خلاصه نشود و با توجه به قیمت گران این شاهنامه خوب است که برخی از متولیان فرهنگ و هنر یا نهادهایی که توان مالی دارند برای خرید این شاهنامه به تعداد کافی حداقل ۵ نسخه برای هر دانشگاه هنری، موزه ها و کتابخانه ها اقدام کنند تا دانشجویان و پژوهشگران به سهولت بیشتری امکان استفاده از این شاهکار هنری را داشته باشند.
قاسمی مدیر عامل بانک پاسارگاد آخرین سخنران این مراسم بود که در سخنانش به فعالیت های فرهنگی و هنری این بانک اشاره داشت و آن را در راستای مسئولیت های اجتماعی این نهاد اقتصادی عنوان کرد.
پایان بخش این مراسم تقدیر از دست اندرکاران تهیه و نشر شاهنامه شاه طهماسبی و اهدای لوح سپاس به مجید قاسمی مدیر عامل بانک پاسارگاد، محسن محمدخانی عکاس و ناظر چاپ کتاب،  شهاب متین رضا مدیر گروه جلدسازی ترنج، رضا رضوی عکاس و طراح گرافیک کتاب و ناصر میرباقری مدیر چاپخانه فرهنگ و هنر گویا همراه بود.
در خاتمه نیز سیدمصطفی سعیدی به نقالی شاهنامه فردوسی پرداخت.