ناگفته‌هایی از زندگی و زمانه جلال و شمس آل احمد

تاریخ ایجاد : یکشنبه, ۱۸ اسفند ۱۳۹۲ این کتاب مجموعه خاطراتی است از «دو برادر» به نام‌های جلال آل احمد و شمس آل احمد. کتاب «دو برادر» در قالب گفتگوی محمدرضا کائینی با دانایی تدوین شده است که نخست به قصد انتشار در روزنامه‌ها انجام شد اما به دلیل وسعت اطلاعات دانایی و با موافقت […]

تاریخ ایجاد :

یکشنبه, ۱۸ اسفند ۱۳۹۲

jalal-v-shamse-ale-ahmad

این کتاب مجموعه خاطراتی است از «دو برادر» به نام‌های جلال آل احمد و شمس آل احمد.

کتاب «دو برادر» در قالب گفتگوی محمدرضا کائینی با دانایی تدوین شده است که نخست به قصد انتشار در روزنامه‌ها انجام شد اما به دلیل وسعت اطلاعات دانایی و با موافقت وی، تبدیل به شش ماه گفتگوی هفتگی میان این دو و در نهایت انتشار کتاب «دو برادر» شده است.

برادر بزرگتر که جلال باشد، در سال ۱۳۰۲ خورشیدی به دنیا آمد و برادر کوچکتر یعنی شمس، در سال ۱۳۸۹ خورشدی از دنیا رفت، بنابراین رویدادها و تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نزدیک به یک قرن اخیر کشورمان، یعنی سال‌های بعد از جنگ جهانی دوم و سقوط رضاشاه تا سی سال بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، بستر تاریخی این خاطرات را تشکیل می دهد.

هدف از تدوین این کتاب که حجم گسترده‌ای از اطلاعات ناب و خاطرات ناگفته را در خود جای داده، نور تاباندن و روشن کردن حقایق مربوط به چیستی و چرایی این دو برادر و درک معنای واقعی زندگی و زمانه آنان و کم و کیف تأثیرگذاری‌شان بر جامعه است.

محمدرضا کائینی نویسنده اثر در مقدمه این کتاب – که ضمیمه‌ای غنی از اسناد و تصاویر منتشر نشده را با خود دارد- آورده‌ است:

با انتشار اثری که پیش روی دارید، برگی دیگر بر کتاب قطور «آل‌احمد پژوهی» افزوده می‌شود. حال و قال عرصه فرهنگی و روشنفکری جامعه ما، نشان می‌دهد که پدیده آل‌احمد هنوز برای موافقان و مخالفان موضوعی جذاب و درخور گفتگوست. حجم گسترده مدح و ذمّی که از او می‌شود، نمایانگر آن است که وی همچنان در ساحت فرهنگ و سیاست ایران نفس می‌کشد. موافقان، مکتب او را همچنان قابل اقتباس و استناد می‌دانند. در اثبات این ادعا کافی است به حجم فروش آثارش، پس از نزدیک به پنج دهه از درگذشت او، نگاهی بیفکنیم که همچنان چند ناشر مهم کشور را سر پا نگه داشته است.

این اثر در قیاس با سایر آثاری که در حوزه آل‌احمد پژوهی منتشر شده‌اند، دارای امتیازاتی است.

اولا: حجم گسترده‌ای از اطلاعات ناب و خاطرات ناگفته، از سوی یکی از اقران و نزدیکان او بیان شده‌اند. این کتاب از این جهت می‌تواند در کنار آثاری چون از «چشم برادر» نوشته زنده‌یاد شمس آل‌احمد و جزوه «غروب جلال» نگاشته مرحومه دکتر سیمین دانشور قرار گیرد. ماجراهایی که راوی در این کتاب، برای نخستین بار برای جلال‌پژوهان نقل کرده است،می‌تواند ذهن آنان را به سوی تحلیل‌هایی واقع‌بینانه‌تراز زندگی و زمانه این نویسنده شهیر و همچنین برادرش مرحوم شمس آل‌احمد سوق دهد و از این جنبه، اثری تعیین‌کننده و مؤثر تواند بود.

ثانیا: راوی کوشیده است در بیان خاطراتش‌ از زندگی «دایی‌ها»، جامعیتِ تصویری که ترسیم میکند، را از نظر دور ندارد و تا محدوده‌ای که اخلاق و شرع اجازه می‌دهد، عرصه‌ای از عرصه‌های خصوصی و عمومی زندگی آنها را، در ترسیم چهره واقعی این دو مغفول نگذارد. بی‌تردید این مجموعه خاطرات از این جنبه، بر تمامی آثاری که در این زمینه از سوی نزدیکان و دوستان جلال انتشار یافته است تفوق دارد.

ثالثا: راوی امتداد نفوذ و حضور جلال پس ازمرگش را، در تلاش‌های بی وقفه برادرش زنده‌یاد شمس آل‌احمد رصد کرده و فصلی مبسوط را به بیان خاطرات خود از ادوار گوناگون زندگی سیاسی و فرهنگی وی اختصاص داده است. ویژگی این فصل، بکر بودن خاطرات و همچنین به دست دادن گزارشی نسبتا دقیق از فراز و فرودهای زندگی اوست، کاری که تا کنون انجام نشده و برای آغازین مرتبه است که صورت میگیرد.

رابعا: این اثر در پیوست خود، تصاویر و اسنادی را به مخاطب هدیه کرده است که یا پیش از این منتشر نشده بودند یا در یادنامه‌های جلال، کمتر می‌توان از آنها ردی یافت. بسیاری از این موارد از آرشیو خانوادگی و همچنین در پی جستجوهای متعدد راوی و تدوینگر فراهم آمده‌اند.

بعد از مقدمه روی و مقدمه تدوین‌گر کتاب در دو بخش برادر اول و برادر دوم نگاشته شده است:

برادر اول: جلال آل احمد

بخش اول- پیشینه تاریخی و یادی از بزرگتر‌های خانواده

بخش دوم- اولین خاطرات

بخش سوم- چند خاطره دیگر

بخش چهارم- ورود سیمین خانم

بخش پنجم- معلمی و شاگردی

بخش ششم- جایگاه طبقاتی و وضعیت مالی

بخش هفتم- رابطه جلال با سنت و مدرنیسم

بخش هشتم- جلال و سیاست

بخش نهم- غربزدگی و روشنفکری

بخش دهم- جلال، امام خمینی (ره) و انقلاب ۵۷

بخش یازدهم- آیا جلال سوپاپ اطمینان رژیم شاه بود؟

بخش دوازدهم- جلسات پنج شنبه، یادها و خاطره‌هایی از شرکت کنندگان

بخش سیزدهم- کانون نویسندگان

بخش چهاردهم- مروری بر ویژگی‌های فردی جلال

بخش پانزدهم- مرگ چنین خواجه

بخش شانزدهم- یادداشت‌های روزانه جلال

بخش هفدهم- واپسین گام

برادر دوم: شمس آل احمد

بخش هجدهم- نوجوانی و جوانی

بخش نوزدهم- تحصیلات

بخش بیستم- دوران معلمی در قزوین

بخش بیست و یکم- چند امر خصوصی

بخش بیست و دوم- دوستان و دوستی های شمس

بخش بیست و سوم- حضور سیاسی

بخش بیست و چهارم- فعالیت‌های فرهنگی – سیاسی

بخش بیست و پنجم- علل پیوستن به انقلاب و پایداری در آن

بخش بیست و ششم- اختلافات

بخش بیست و هفتم- فعالیت‌های فرهنگی

بخش بیست و هشتم- آخرین اشتغالات

بخش بیست و نهم- رابطه دو برادر

بخش سی- آقا شمس و سیمین خانم

بخش سی و یکم- سرازیر شدن نمودار

بخش سی و دوم- تراژدی روشنفکری

تصاویر

ضمائم

فهرست اعلام

«دو برادر: ناگفته‌هایی از زندگی و زمانه جلال و شمس آل احمد» محمدحسین دانایی (خواهرزاده جلال و شمس آل احمد) با مصاحبه محمدرضا کائینی در ۹۱۲ صفحه مصور از سوی انتشارات اطلاعات در سال جاری منتشر شده است.