گزارش نشست تخصصی «تعامل علوم انسانی و علوم فنی»

دوشنبه, ۱۰ دی ۱۳۹۷ ن شست تخصصی تعامل علوم انسانی و علوم فنی به مناسبت هفته پژوهش، به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و با همکاری دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه امیرکبیر یکشنبه ۲۵ آذرماه ۱۳۹۷ در تالار اجتماعات شهید مطهری انجمن برگزار شد. به گزارش روابط عمومی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در این […]

دوشنبه, ۱۰ دی ۱۳۹۷

0K9A8336ن

شست تخصصی تعامل علوم انسانی و علوم فنی به مناسبت هفته پژوهش، به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و با همکاری دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه امیرکبیر یکشنبه ۲۵ آذرماه ۱۳۹۷ در تالار اجتماعات شهید مطهری انجمن برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در این مراسم که با حضور استادان دانشگاه امیرکبیر و علاقه مندان به حوزه علوم انسانی و مهندسی برگزار شد دکتر حسن بلخاری، رئیس انجمن؛ دکتر سیدسلمان نورآذر، رئیس دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه امیرکبیر؛ دکتر حسن تاجبخش، عضو پیوسته فرهنگستان علوم؛ دکتر محمد ابراهیم محجوب، استاد دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه امیرکبیر و دکتر غلامحسین رحیمی، استاد دانشگاه تربیت مدرس سخنرانی کردند.

3

 انسان وعلوم مرتبط بااو،موضوع تحول است
حسن بلخاری درآغاز این نشست گفت:« مدتی است مبحث مهم تحول علوم به گفتمانی رایج در عرصه محافل علمی و آکادمیک کشور تبدیل شده و حتی شورایی نیز با عنوان شورای تحول علوم انسانی با حضور برخی اندیشمندان در شورای عالی انقلاب فرهنگی تشکیل شده است. فارغ از برخی جهت‌گیری‌ها و موضع‌گیری‌های بعضاً سیاسی و یا به یک عبارت غیرفرهنگی، بحث در باب ضرورت بازنگری در حوزه تحول علوم، بحثی بسیار مهم و بنیادی است.»
اوادامه داد:« با تأمل و تدقق در یک سوال بنیادی که متعلق این تحول، عالِم علوم است یا خود علوم؟ به عبارتی تحول می‌بایست در نفس فاعل شناسایی یا عاِلم رخ دهد (سوبژه) یا متعلق شناسایی (ابژه)؟عنوان رایج در کشور تحول علوم است و این بدان معناست که واضع و حاکم بر این بحث، تحول در علم یا متعلق شناسایی را مبنا قرار داده ورنه قطعاً عنوان دیگری برمی‌گزید. گرچه پسوند انسانی، باب دیگری در معرفت‌شناسی این موضوع مقابلمان می‌گشاید.»
بلخاری بابیان اینکه تمامی علوم یا آنچه متعلق شناسایی ذهن انسان است را  می توان به دو بخش تقسیم کرد، افزود :«این دو تقسیم بندی عبارتند ازعلومی که متعلق آن انسان است و علومی که متعلق آن جهان  (و منظور از این جهان بُعد فیزیکی و ساختاری هستی است) و اصولاً دانش در ذات خود در حوزه اُبژه‌گی، متعلق دیگری ندارد.(خدا و الهیات مطلقاً در حوزه علوم مادی یا فیزیک به معنای عام خود قرار نمی گیرند اما در حوزه علوم انسانی چرا.  آن هم نه از این رو  که خدا متعلق شناسایی انسان قرار میگیرد خیر .زیرا هرگز خداوند معلوم یا ابژه بشر نمی شود اما درک و معرفت  خدا، بخشی از ادراکات انسانی محسوب می‌شود. بنابراین خداشناسی علمی انسانی است).»
بلخاری اضافه کرد:«در شرح معنای  آنچه گفتم، اشاره‌ای به تفکیک   physis یا(FU-sis)  از Techne در حکمت یونانی مفید است. از دیدگاه حکمت یونان هر آن چه بشر در آن مدخلیت داشته باشد Techne یا صناعت محسوب می‌شود و هر آنچه را بشر مداخلتی نداشته باشد Physis یا طبیعت. بنابراین اجازه دهید علومی که متعلق آن، جهان است را علوم طبیعی بخوانیم (به نحو عام) و علومی که متعلق آن انسان است را انسانی بخوانیم.»
اوادامه داد:«در باب این دو این علم، این تفاوت مطلق وجود دارد که علوم طبیعی یا تجربی، علومی هستند که ماده به معنای عام متعلق آنهاست و صد البته این ماده نمی تواند منزل و مصداق تعابیر دینی یا غیر دینی و ارزشی یا غیر ارزشی و نیز تحول باشد. تکرار می کنم به کاربردن اصطلاح تحول یا هر اصطلاح ارزشی دیگر چون دینی و غیردینی، ارزشی یا ضدارزشی در مورد علومی که متعلق شناسایی آن ماده است بی‌مبنا و بی‌معنا است. اصطلاحاتی چون فیزیک دینی، شیمی دینی یا زیست‌شناسی دینی از همین مقوله‌اند و لاجرم بی‌اعتبار. اما در باب علوم انسانی چون متعلق آن انسان است و انسان فی‌نفسه موجودی است تحول‌پذیر و این تحول ذاتی هستی جوهری اوست البته اصطلاح علوم انسانی دینی یا غیردینی موضوعیت دارد.»
رییس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی درپایان گفت:« روان‌شناسی، علوم حقوق، جامعه‌شناسی و … این دسته از علوم چون در باب موجودی تحول‌پذیرند، نیازمند تحول‌اند اما تأکید می‌کنم علومی که متعلق شناسایی آن ماده است و نه انسان، در حوزه تحول به معنایی که برخی اراده می‌کنند قرار نمی‌گیرد. فلذا شفاف بگویم علوم فنی منزل پذیرش اصطلاحات دینی و غیردینی نیستند. اما انسان و هر آن چه در باب اوست (علوم و معارف) منزل تحول‌اند. در حوزه علوم فنی سوبژه باید متحول شود فلذا فیزیک‌دان مسلمان اصطلاحی درست است اما فیزیک اسلامی خیر و در حوزه علوم انسانی نیز، هم انسان موضوع تحول است و هم علوم مرتبط با او.»

0K9A8557

جایگاه پژوهش در علوم فنی و انسانی
سیدسلمان نورآذر دومین سخنران این برنامه بود. او گفت:«چون در هفته پژوهش به سر می بریم علاقه مندم که به گذشته نگاه کنم و بگویم در گذشته چه نگاهی به پژوهش وجود داشت.سعدی می گوید: ای نفس اگر به دیده تحقیق بنگری / درویشی اختیار کنی بر توانگری، یا جناب خواجه شیرازی می گوید: جهان و کار جهان جمله در هیچ است / هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق؛ آنچه حافظ می گوید از روی تکلف و تعارف نیست و واقعا تحقیق کرده که به این نتیجه رسیده است که کار جهان هیچ در هیچ است.» اواضافه کرد:«در هر حوزه ای از علوم، چه فنی و چه علوم انسانی و چه سایر حوزه های علمی تحقیق و پژوهش باید اولویت اصلی باشد.»

0K9A8571

علوم انسانی و فنی از هم جدانیستند
درادامه این نشست حسن تاجبخش به ایراد سخن پرداخت و گفت:«آفرینش جلوه گاه خدای متعال است و ،دراین عرصه کنش و واکنش هایی که ایجاد می شود که به صورت اشارات،کلام وعلوم مختلف مثل انسانی و فنی آشکار می شود.ذکر این نکته ضروری است که هم علوم با ارزش اند وهمه درراه شناخت و رفع مشکلات ومصائب انسان و جهان به کار می آیند.» او افزود:« علوم انسانی و علوم فنی همه باارزش هستند، اما برخی علوم را باپول می سنجند که درست نیست. متاسفانه استعدادهای به سمت علوم انسانی نمی روند ،چون احساس می کنند که دراین شاخه از علوم درآمدی وجود ندارد، اما این نکته مهم  این است که علم را برای کسب درآمد نباید آموخت، بلکه اولویت درعلم آموزی باید انتقال علوم ودانش ها به انسان و جهان باشد.» اوتاکید کرد:«علوم انسانی و علوم فنی از هم جدا نیستند وتحصیل کردگان این دو شاخه از علوم باید تلاش کنند تادر کنار هم کشور و مملکت را به درستی بسازند وبرای پیشرفت آن هرچه در توان دارند به کار بگیرند.»

0K9A8628

مفهوم حرکت در مکانیک و علوم انسانی
سومین سخنران این برنامه محمد ابراهیم محجوب بود. اوگفت:« در رشته مکانیک،  شاید مهمترین وبنیادی ترین مسئله این باشد که بدانیم هر ذره ای به کجا و با چه سرعتی حرکت می کند؛ لذاتوجه به «حرکت» اهمیت فراوانی پیدا می کند.»  او بااشاره به بسط مفهوم حرکت از حوزه مکانیک به علوم انسانی، ادامه داد:« اگر مفهوم حرکت را به حوزه علوم انسانی بسط بدهیم شاید بتوانیم صیرورت یا تکامل داروینی راهم جز آن بدانیم، صیرورت های روانشاختی فرد هم شاید در معنی عام «حرکت» جای بگیرید؛ البته دراین موضوعات  قوانین مختلف علمی و  بنیادی، ابزار کار ماست، که قانون نیوتون یکی از این قوانین است.» اوتاکید کرد:«درحقیقت بانگاه تاریخی به این قوانین است که می توانیم پی به رابطه و تاثیر و تاثر دوحوزه فنی و انسانی ببریم.»

0K9A8692

 تعامل علوم انسانی و فنی ضروری است
غلامحسین رحیمی آخرین سخنران این برنامه بود که به ایراد سخن پرداخت. او گفت:«موضوع نسشت ارتباط و تعامل علوم فنی و انسانی است، درحال حاضر علوم انسانی از گسترده ترین گروه های علمی در کشور است که درایران با رویکردی متفاوت نسبت به سایر کشورهای جهان که در حوزه های فنی و صنعتی پیشرفت های مهمی داشته اند، به آن پرداخته می شود.» اوادامه داد:«ایرانیان بیشتر موقع انتخاب رشته محاسبه می کنند که حضور در دانشگاه به دلیل موقعیت شغلی به رشته های فنی توجه دارند،درحالی در دنیا این نگاه وجودندارد، ازسوی دیگر اصحاب علوم فنی در مصدر امور کشورما هستند، حال آن که بهتراست دانشمندان علوم انسانی دراین جایگاه باشند.اگرچه رهبر و سران قوای ما اهل علوم انسانی اند.»
رحیمی ادامه داد:«به لحاظ نظری گستره علوم انسانی بسیار وسیع است، اما عملا اصحاب علوم انسانی در صدر نیستند، شاید یکی از دلایل این امر حافظه گرا و توصیفی بودن علوم انسانی است ، بنابراین مدیران ماترجیح می دهند که دانشمندان فنی که اهل محاسبه و حساب هستند، عنان  امور را دردست داشته باشند.»
استاد دانشگاه تربیت مدرس  تاکید کرد:«در حدود ۳۰ مقاله در تعامل علوم انسانی و فنی تالیف شده که هرکدام درجای خود دارای اهمیت اند و این نشان دهنده این است که متفکران ما به این مهم دقت نظر داشته اند، اما اینکه این مقالات تا چه سطحی تاثیر گذار بوده، جای بحث دارد.»
اوافزود:«بسیاری از شاخه های علوم فنی  ومهندسی از علوم انسانی استفاده می کنند؛ مثل مدیریت صنعتی، اخلاق صنعتی، توسعه صنعتی ،طراحی صنعتی و… که درحقیقت این علوم از یک طرف به علوم انسانی باز می‌گردند.»
رحیمی درپایان گفت:« بهره علوم انسانی از مهندسی هم بسیار مهم است ؛رشته هایی چون مهندسی افکار عمومی ، مهندسی فرهنگی و علوم شناختی مواردی اند که علوم انسانی از نتایج آن بهره برداری می کند. از همین روست که در قرون اخیر تعامل و ربط وثیقی بین علوم انسانی و فنی و مهندسی برقرار شده است.»