English

اسماعیل سعادت

نویسنده، مترجم کارشناس ارشد زبان شناسی

زادروز: 5 مهر 1304

زادگاه: خوانسار

وفات: 12 شهریور 1399

محل دفن: تهران

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به پاس سال‌ها خدمات علمی و فرهنگی وی، طی برگزاری مراسم بزرگداشتی در 11 اسفند 1399 ایشان را به عنوان یکی از مفاخر ایران زمین معرفی کرد

زندگی‌نامه

وی در خوانسار، در خانواده‌ای بازرگان متولد شد. فرزنداول خانواده بود و یک خواهر و برادر داشت. نام پدرش محمدعلی و نام مادرش خاورسلطان بود. پدرش بازرگان موفقی بود و زمانی که او شش‌ساله بود و تازه به مکتبخانه رفته بود، بر اثر بیماری، درگذشت. اسماعیل تحصیلات مقدماتی را در مکتب و با آموزش قرآن آغاز کرد. پنج الحمد (پنج سوره قرآن که آغازش با الحمد است)، حساب سیاق، گلستان سعدی و نصاب‌الصّبیان از جمله دروسی بود که در مکتبخانه فرا گرفت. در هفت‌سالگی به دبستان رفت و چون سواد خواندن و نوشتن داشت، تحصیلات ابتدایی را از پایه دوم آغاز کرد. در 1317ش پس از اتمام تحصیلات دوره ابتدایی، چون خوانسار دبیرستانی نداشت،‌ مجبور به ترک تحصیل موقت شد. یک سال بعد، با گشایش دوره دبیرستان، تحصیلات خود را از سر گرفت و سال‌های اول و دوم را در خوانسار به پایان برد. اما چون به علت کمبود بودجه دولتی، سال سوم دبیرستان در خوانسار دایر نشد، به رغم مخالفت‌های خانواده، به اصفهان رفت و آن را در دبیرستان حکیم نظامی اصفهان گذراند و با اتمام آن به خوانسار بازگشت. در 1322، با تأسیس دانشسرای مقدّماتی در گلپایگان، به آنجا رفت. سال اوّل دانشسرا را که گذراند برای تعطیلات تابستانی به خوانسار بازگشت. در همان زمان با محمّدحسین مشایخ فریدنی (1291-1369) آشنا شد و بعد همراه او به تهران آمد و با معرفی همو در سال دوم دانشسرا ثبت نام کرد. پس از اتمام دانشسرا، در 1324 به خوانسار بازگشت. تصمیم داشت به استخدام اداره فرهنگ (آموزش و پرورش) آنجا درآید ولی بعد از این تصمیم منصرف شد، به تهران بازگشت و در وزارت فرهنگ استخدام شد و آموزگاری را از 1324 در مدرسه «راستی» آغاز کرد. از آنجا که در آن سال‌ها کسانی که دیپلم دانشسرای مقدّماتی داشتند می‌بایست برای ادامه تحصیل، امتحان ششم ادبی می‌دادند، در 1326 ش در این امتحان و بعد در کنکور زبان خارجه شرکت کرد و در رشته زبان و ادبیات فرانسه دانشگاه تهران پذیرفته شد. در 1327ش وارد دانشگاه تهران و در1330فارغ التحصیل شد. با گرفتن مدرک لیسانس، از دبستان به دبیرستان انتقال یافت و زبان انگلیسی و ادبیّات فارسی از جمله دروسی بود که سال‎ها در دبیرستان تدریس ‌کرد. در همان سال با دختر دایی خود، بانو مهیندخت جوادی ازدواج کرد. ثمره این پیوند دو فرزند دختر به نام‌های ویدا(متولد 1332) و و فریبا (متولد 1336) بود. بانو سعادت تا آخرین لحظه زندگی استاد، صبورانه و عاشقانه در کنار او ماند و وظیفه همسری را تمام و کمال انجام داد، تا آنجا که استاد همسرش را شریک آثار و ترجمه‌های خود می‌دانست و می‌گفت:« اگر همراهی و صبوری او نبود، نمی‌توانستم با آرامش خاطر به کارهایم بپردازم» هر دو فرزند ایشان هم اگرچه پزشک بودند، اما دستی به قلم هم داشتند. ترجمه چند دفتر از مجموعه داستان‌های دردسرهای نیکلا کوچولو از آثار قلمی آنهاست. علاوه بر آن، از دکتر فریبا سعادت چندین مجموعه شعر بر جای مانده است. او در 1396 پس از چند سال مبارزه با بیماری سرطان درگذشت و استاد با از دست دادن فرزند دلبندش، غم بزرگ و تلخ‌ترین حادثه زندگی خود را تجربه کرد. 
استاد سعادت که از همان سال‌های تحصیل به خواندن داستان‌های فرانسوی علاقه داشت، با دیدن کتاب زندگی میکل‌آنژ اثر رومن رولان، آن را ترجمه و در 1334 منتشر کرد و در همان سال جایزه بهترین ترجمه سال را از مجلة سخن دریافت کرد. چندی بعد به دعوت یارشاطر با بنگاه ترجمه و نشر کتاب همکاری کرد که 7 سال ادامه یافت. او طی این مدت، بعد از دبیرستان، در آنجا ترجمه آثار کلاسیک جهان را که ترجمه استادان بنامی چون سعید نفیسی، نصرالله فلسفی، بدیع‌الزّمان فروزانفر، محمدعلی جمال‌زاده، ذبیح‌الله صفا را ویرایش می‌کرد. سپس به مؤسّسه انتشارات فرانکلین رفت و با همان روش پیشین، بعدازظهرها در آن مؤسسه به ویرایش مشغول شد.
استاد سعادت پس از بیست سال خدمت آموزشی در آموزش و پرورش، با تأسیس مرکز «موادّ خواندنی برای نوسوادان» که بعدها به «مرکز انتشارات آموزشی» تغییر نام یافت، به این مرکز انتقال یافت. فرانکلین و وزارت آموزش و پرورش به صورت مشترک این مرکز را اداره و نشریه‎هایی با نام‎ عمومی پیک، مانند پیک نوآموز، پیک دانش‌آموز، پیک نوجوانان، پیک جوانان، پیک معلّم، پیک خانواده منتشر می‌کردند که استاد سعادت سردبیر مجله پیک دانش‌آموز بود. 
او در کنار این کارها، در 1342 کتاب تلخکامی‌های سوفی اثر کنتس دوسگور و در 1343  ایزابل اثر آندره ژید را ترجمه کرد. در همین سال (1343) به دنبال تأسیس رشته زبان‌شناسی در دانشگاه تهران، در این رشته ثبت‌نام کرد و همه واحدها را با کسب نمره‌های عالی گذراند. اما در سال آخر دانشجویی، با بورس یونسکو، برای مطالعه درباره روش تهیه مواد کمک آموزشی، به فرانسه اعزام شد. در نتیجه، با توجه به ضوابط دانشگاه و به دلیل وقفه ایجادشده، از گذراندن پایان‌نامه خود با عنوان «دستگاه فعل در گویش خوانساری»، با راهنمایی دکتر محمدرضا باطنی، بازماند. از این‌رو از این موضوع همیشه اظهار تأسّف می‌کرد. در 1344 معاون انتشارات مرکز انتشارات آموزش و سردبیر مجله پیک دانش‌آموز و در 1347 مدرک فوق لیسانس در رشته زبان‌شناسی دانشگاه تهران را دریافت کرد. در 1356 از آموزش و پرورش بازنشسته شد و همکاری‌اش با انتشارات آموزش و مجله پیک دانش‌آموز پایان یافت. همچنین ویراستار ارشد شرکت ویرایش و تولید فنی وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی شد. در 1359، با تأسیس مرکز نشر دانشگاهی به این مرکز منتقل و در 1361 ویراستار ارشد مرکز نشر دانشگاهی شد. در 1363 سردبیر مجله معارف وابسته به مرکز نشر دانشگاهی شد که این همکاری بعد از 20 سال پایان یافت. در 1369 به عضویت شورای عالی ویرایش زبان و ادب فارسی سازمان صدا و سیما و در 1372 به عضویت کمیسیون شیوه املایی فرهنگستان زبان و ادب فارسی درآمد. در 1376 عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی و در 1379 مدیرگروه دانشنامه زبان و ادب فارسی شد و همکاران گروه را در بخش‌های مختلف اعم از ویرایش، تألیف، تشکیل پرونده علمی، کنترل منابع، حروف‌نگاری و نسخه‌پردازی هدایت می‌کرد و همواره با روی باز و مهربانی پاسخگوی سؤالات آنان بود و در عین حال با جدیت بر فعالیت‌های همکاران نظارت داشت. در کارها بسیار منظم بود. تمام مقالات را پس از ویرایش مقدماتی همکاران، مجدّد ویرایش می‌کرد و سرانجام نمونه نهایی مقالات را از نظر می‌گذراند. بعد از اتمام هر جلد دانشنامه در فرهنگستان جشن رونمایی برگزار می‌کرد که آخرین آن به مناسبت انتشار دوره دوازده جلدی دانشنامه در تابستان 1398 بود که در کتابخانه فرهنگستان برگزار شد.
ترجمه فیزیک ارسطو آخرین اثر استاد بود که زمان زیادی برای او صرف کرد. پیش از شیوع ویروس کرونا، ترجمه کتاب تمام شد و نوشتن مقدمه را در دست گرفت و در ایام شیوع این بیماری، مقدمه را سرانجام به اتمام رساند. 
استاد سعادت در تهران درگذشت و در قطعه نام آوران بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
انجمن آثار مفاخر فرهنگی به پاس سالها فعالیت علمی و فرهنگی وی، طی برگزاری مراسم بزرگداشتی در 11 اسفند‌ماه 1399ایشان را به عنوان یکی از مفاخرایران‌زمین معرفی کرد.
 

سعادت در نظر دیگران

ـ دکتر فتح‌الله مجتبایی:«در همان ابتدای آغاز امر ویرایش در ایران، آقای سعادت متوجه نکاتی می‌شدند که کمتر کسی در آن روزگار به آنها پی می‌برد».


ـ دکتر محمدعلی موحد:«سعادت مردی فرشته‌صفت بود. درباره فضایل علمی استاد سعادت حرفی نمی‌زنم که در این نکته جای بحث نیست. چیزی که مرا مجذوب ایشان کرده، فضایل اخلاقی‌شان است و همین فضایل است که باعث شده آقای سعادت در ذهن من جایگاه و ارزش خاصی داشته باشند».


ـ دکتر حسین معصومی همدانی:«سعادت و سایر بزرگان هم‌نسل وی را باید آخرین حاملان فرهنگی نامید که گستردگی فعالیت را با حفظ و ارتقای مدام کیفیت کار، سرلوحه خود قرار داده‌اند. یکی دیگر از کارهای آقای سعادت که کمتر به آن توجه می‌شود، سردبیری مجله‌ معارف در مرکز نشر دانشگاهی است. مجله معارف زمانی منتشر می‌شد که تقریباً هیچ مجله‌ی آبرومندی در زمینه علوم انسانی به چاپ نمی‌رسید. یکی دو مجله معتبر متقدم هم یا تعطیل شده بودند یا در آستانه تعطیلی قرار داشتند. خبری نیز از خیل مجله‌های دانشگاهی فعلی نبود. مجله معارف در آن زمان بخش مهمی از بار پژوهش و انتشار پژوهش در زمینه‌های مربوط به فرهنگ ایران و اسلام را به دوش می‌کشید و بار اصلی این مجله نیز بر دوش کسی نبود، جز اسماعیل سعادت».


ـ ناصر فکوهی:«سعادت خوشبخت بود و خوشبخت ماند، زیرا نه‌تنها از ابتدای جوانی آموزگار بود تا آخر عمر طولانی و پربارش، هرگز قلم خویش را جز برای پیشبرد و شناخت معتبرترین کتاب های فلسفی و علمی و ادبی به کار نبرد و میراثی عظیم بر جای گذاشت. از دهه 1330 تا به امروز، در انتهای دهه 1390، دست‌کم شصت سال عمر او صرف ترویج و پراکنش دانشی شد که تا ابد باقی خواهد ماند. و بی‌شک ده ها هزار نفر با کار سعادت که در سکوت و آرامش و به دور از هرگونه غوغا و تنش و خودنمایی و دشمنی و حسادت، در خلوت خویش به انجام می‌رساند، با فلسفه و فرهنگ و هنر جهان آشنا شدند.»
 

جوایز و افتخارات

- برنده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برای کتاب تفسیر قرآنی و زبان عرفانی (1374)

- برنده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برای کتاب در کون و فساد ارسطو (1378)

- برنده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برای ترجمه کتاب در آسمان (1380)

- برگزیده چهره ماندگار جمهوری اسلامی (1382) و برگزیده فرهنگستان زبان و ادب فارسی (1387) . دریافت نشان درجه یک دانش را از رئیس جمهور (1390) 

- ترجمه‌های تاریخ فلسفه قرن هفدهم و تاریخ فلسفه قرن هجدهم برنده جایزه کتاب سال جمهوری

- دریافت جایزه جشنواره فارابی در رشته زبان و ادبیّات فارسی به مناسبت سرپرستی دانشنامه زبان و ادب فارسی (1396) 

کتاب‌ها

1.    آثار علوی/ ارسطو؛ ترجمه اسماعیل‌ سعادت، تهران: هرمس‏‫، ‏‫‏‏۱۳۸۸.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
2.    آراء و ن‍ظری‍ه‌ه‍ا در ع‍ل‍وم‌ ان‍س‍ان‍ی‌/ ت‍أل‍ی‍ف‌ ژول‍ی‍ن‌ ف‍رون‍د؛ ت‍رج‍م‍ه‌ ع‍ل‍ی‌م‍ح‍م‍د ک‍اردان‌؛ وی‍راس‍ت‍ار اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: م‍رک‍ز ن‍ش‍ر دان‍ش‍گ‍اه‍ی‌‏‫، ۱۳۶۲.‬‬‬‬‬‬‬‬
3.    ابوریحان بیرونی، زندگی و آثار (برگزیده مقالات دانشنامه زبان و ادب فارسی)/ به سرپرستی اسماعیل سعادت)، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی‏‫، ۱۳۹۸.‬‬‬‬‬‬‬‬
4.    اخ‍لاق‌/ تألیف ب‍اروخ‌ اس‍پ‍ی‍ن‍وزا؛ ت‍رج‍م‍ه‌ م‍ح‍س‍ن‌ ج‍ه‍ان‍گ‍ی‍ری‌؛ وی‍راس‍ت‍ار اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: م‍رک‍ز ن‍ش‍ر دان‍ش‍گ‍اه‍ی‌، ۱۳۸۸.
5‍    اخ‍لاق‌/ ت‍ال‍ی‍ف‌ ج‍ورج‌ ادوارد م‍ور؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: وزارت‌ ف‍ره‍ن‍گ‌ و آم‍وزش‌ ع‍ال‍ی‌، ش‍رک‍ت‌ ان‍ت‍ش‍ارات‌ ع‍ل‍م‍ی‌ و ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌‏‫، [۱۳۶۶].‬‬‬‬‬‬‬‬
6.    ادبیات معاصر ایران/ به سرپرستی اسماعیل سعادت؛ ‏‫به کوشش فرزانه رشیدی، همکاران آمنه بیدگلی... [و دیگران]، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی : نشر سخن‏‫، 1399.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
7.    اس‍پ‍ی‍ن‍وزا / راج‍ر اس‍ک‍روت‍ن‌ ؛ ترجمه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: طرح‌ ن‍و‏‫، ۱۳۷۶.‬‬‬‬‬‬‬‬
8.    اندیشه اسپینوزا/ راجر اسكروتن؛ ترجمه اسماعيل سعادت، تهران: فرهنگ جاوید‏‫،1۳۹۹.‬‬
9.    اندیشه مونتنی/ پیتر برک؛ ترجمه اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگ جاوید، ‏‫۱۳۹۷.‬‬‬‬‬‬‬‬
10‌    ان‍رژی‌/ آی‍زاک‌ آس‍ی‍م‍وف‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌؛ ن‍ق‍اش‍ی‌ از ب‍اب‌ چ‍اپ‍م‍ن‌؛ ت‍ه‍ران‌: ف‍اطم‍ی‌، واژه‌، ۱۳۶۵.
11.    انواع ادبیات و سبکهای ادبی فارسی/به سرپرستی اسماعیل سعادت ؛ به کوشش سمیه ربیعی، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، ۱۳۹۹.
12.    ایران‌شناسی و ایران‌شناسان/ به سرپرستی اسماعیل سعادت؛ همکاران آمنه بیدگلی... [و دیگران] ؛ به کوشش سمیه پهلوان، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی: سخن، ‏‫۱۳۹۹.‬‬‬‬‬‬
13.    ایزابل/ آندره ژید؛ ترجمه اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگ جاوید، ‏‫۱۳۹۹.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬
14.    بلاغت و عروض و قافیه در ادب فارسی/به کوشش آمنه بیدگلی ؛ به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ‏‫۱۳۹۹.‬‬‬‬‬‬‬‬
15.    پنج شاعر بزرگ ایران/به سرپرستی اسماعیل سعادت ؛ به کوشش مژگان گله‌داری، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی : نشر سخن‏‫، ۱۳۹۹.‬‬‬‬‬‬‬‬
16.    پ‍ی‍ش‍گ‍ام‍ان‌ روان‍پ‍زش‍ک‍ی‌/ ت‍ال‍ی‍ف‌ ک‍ل‍ی‍ف‍ورد آل‍ن؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌.، ت‍ه‍ران‌‏‫: وزارت فرهنگ و آموزش عالی ، ش‍رک‍ت‌ ان‍ت‍ش‍ارات‌ ع‍ل‍م‍ی‌ و ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌‬، ۱۳۶۶. چ‍اپ‌ اول‌ ای‍ن‌ ک‍ت‍اب‌ در س‍ال‌ ۱۳۴۷ ت‍ح‍ت‌ ع‍ن‍وان‌ ک‍ش‍ف‍ی‍ات‌ ن‍وی‍ن‌ در روان‍پ‍زش‍ک‍ی‌ ت‍وس‍ط ب‍ن‍گ‍اه‌ ت‍رج‍م‍ه‌ و ن‍ش‍ر ک‍ت‍اب‌ م‍ن‍ت‍ش‍ر ش‍ده است.‬‬‬‬‬‬‬‬
17.    تاریخ فلسفه: قرن نوزدهم دوره نظام‌ها (۱۸۰۰-۱۸۵۰)/ امیل بریه؛ ترجمه اسماعیل سعادت، تهران : هرمس‏‫، ۱۳۹۷.‬‬‬‬‬‬‬‬
18.    تاریخ فلسفه قرن هجدهم/ امیل بریه؛ ترجمه اسماعیل سعادت، تهران: هرمس‏‫، ۱۳۹0.‬‬‬‬‬‬‬‬
19.    ت‍اری‍خ‌ ف‍ل‍س‍ف‍ه‌ ق‍رن‌ ه‍ف‍ده‍م‌/ ام‍ی‍ل بر‌یه‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: ه‍رم‍س‌ ‏‫، ۱۳۸۵.‬‬‬‬‬‬‬‬
20د    ت‍ج‍رب‍ه‌ و آم‍وزش‌ و پ‍رورش‌/ ن‍وش‍ت‍ه‌ ج‍ان‌ دی‍وی‍ی‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اک‍ب‍ر م‍ی‍رح‍س‍ی‍ن‍ی‌؛ وی‍راس‍ت‍ار اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: م‍رک‍ز ت‍رج‍م‍ه‌ و ن‍ش‍ر ک‍ت‍اب‌، ۱۳۶۹.
21.    ت‍ف‍س‍ی‍ر ق‍رآن‍ی‌ و زب‍ان‌ ع‍رف‍ان‍ی‌/ پ‍ل‌ ن‍وی‍ا؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: م‍رک‍ز ن‍ش‍ر دان‍ش‍گ‍اه‍ی‌، ۱۳۷۳.
22.    ت‍ل‍خ‍ک‍ام‍ی‍ه‍ای‌ س‍ف‍ی‌/ ک‍ن‍ت‍س‌ دو س‍گ‍ور؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: ش‍رک‍ت‌ ان‍ت‍ش‍ارات‌ ع‍ل‍م‍ی‌ و ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌‏‫‏‏، ۱۳86.‬‬‬‬‬‬‬‬
23.    جای پای ایام : مجموعه مقالات درباره ادبیات و فلسفه/ گزیده و نوشته و ترجمه اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگ جاوید، ‏‫۱۳۹۹.‬‬‬‬‬‬‬‬
24.    خطابه/ ارسطو؛ ترجمه اسماعیل سعادت، تهران‏‫: هرمس‬‏‫، ۱۳۹۸.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
25.    خواجه عبدالله انصاری، زندگی و آثار‏‫/ نوشته مؤلفان دانشنامه؛ به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی‏‫، ۱۳۹۸.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
26.    خواجه نصیرالدین طوسی: زندگی و آثار/نوشته مؤلفان دانشنامه؛ به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ‏‫۱۳۹۸.‬‬‬‬‬‬‬‬
27.    دان‍ش‍ن‍ام‍ه‌ زب‍ان‌ و ادب‌ ف‍ارس‍ی‌ / ب‍ه‌ س‍رپ‍رس‍ت‍ی‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌ : ف‍ره‍ن‍گ‍س‍ت‍ان‌ زب‍ان‌ و ادب‌ ف‍ارس‍ی‌‏‫ ، ۱۳۸۴.‬]ویراست۲[، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی: نشر سخن‏‫‬، ۱۳۹۸ –‬‬‬‬‬
28.    در آسمان/ ارسطو؛ ترجمه اسماعیل سعادت، تهران: هرمس، ۱۳۷۹.
29‍    در ک‍ون‌ و ف‍س‍اد/ ارس‍طو؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: م‍رک‍ز ن‍ش‍ر دان‍ش‍گ‍اه‍ی‌‏‫، ۱۳۷۷.‬‬‬‬‬‬‬‬
30.    راز و رم‍ز ه‍ن‍ر دی‍ن‍ی‌: م‍ق‍الات‌ ارائ‍ه‌ ش‍ده‌ در اول‍ی‍ن‌ ک‍ن‍ف‍ران‍س‌ ب‍ی‍ن‌ال‍م‍ل‍ل‍ی‌ ه‍ن‍ر دی‍ن‍ی‌/ ت‍ن‍ظی‍م‌ و وی‍رای‍ش‌ م‍ه‍دی‌ ف‍ی‍روزان‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ م‍ق‍الات‌ ان‍گ‍ل‍ی‍س‍ی‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، انتشارات سروش‏‫، ۱۳۹۲.‬‬‬‬‬‬‬‬
31.    رس‍ال‍ه‌ در اص‍لاح‌ ف‍اه‍م‍ه‌ و ب‍ه‍ت‍ری‍ن‌ راه‌ ب‍رای‌ رس‍ی‍دن‌ ب‍ه‌ ش‍ن‍اخ‍ت‌ ح‍ق‍ی‍ق‍ی‌ چ‍ی‍زه‍ا/ ب‍اروخ‌ اس‍پ‍ی‍ن‍وزا؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: م‍رک‍ز ن‍ش‍ر دان‍ش‍گ‍اه‍ی‌، ۱۳۷۴.
32‍    زن‍دگ‍ی‌ م‍ی‍ک‍ل‌ آن‍ژ/ روم‍ن‌ رولان‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: ش‍رک‍ت‌ ان‍ت‍ش‍ارات‌ ع‍ل‍م‍ی‌ و ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌‏‫‏، ۱۳۸۱.‬‬‬‬‬‬‬‬
33ی    ژان‌ غ‍رغ‍رو، ژان‌ خ‍ن‍ده‌رو/ ک‍ن‍ت‍س‌ دوس‍گ‍ور؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: ش‍ه‍ر ک‍ت‍اب‌، ه‍رم‍س‌ (ک‍ی‍م‍ی‍ا.‏‫‏، ۱۳۸۱.‬‬‬‬‬‬‬‬
34.    سرزمین ما تاریخ ایران : برای آموزش بزرگسالان/ گردآوری و تألیف ایرج جهانشاهی، اسماعیل سعادت؛ تألیف و تنظیم وزارت آموزش و پرورش، مرکز تهیه خواندنیهای نوسوادان ، تهران: کمیته ملی پیکار جهانی با بیسوادی‏‫، ۱۳۴۶.‬‬‬‬‬‬‬‬
35.    س‍رزم‍ی‍ن‌ م‍ا ج‍غ‍راف‍ی‍ای‌ ای‍ران‌/ ت‍أل‍ی‍ف‌ ای‍رج‌ ج‍ه‍ان‍ش‍اه‍ی‌، اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، تهران: بی نا، بی تا.
36.    س‍رود ن‍ی‍ب‍ل‍ون‍گ‍ن‌/ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: س‍روش‌ (ان‍ت‍ش‍ارات‌ ص‍دا و س‍ی‍م‍ا.، ۱۳۷۴.
37و    ش‍ی‍ر و ج‍ادوگ‍ر/ ن‍وش‍ت‍ه‌ س‍ی‌. اس‌. ل‍وی‍س‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: امیرکبیر، کتاب‌های شکوفه‏‫، ۱۳۶۹.‬‬‬‬‬‬‬‬
38.    عبید زاکانی، زندگی و آثار/ نوشته مولفان دانشنامه ؛ به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، ‏‫۱۳۹۹.‬‬‬‬‬‬‬‬
39.    عصر بدگمانی: گف‍ت‍ارهایی‌ درب‍اره‌ رم‍ان‌/ ناتالی ساروت؛ ترجمه اسماعيل سعادت، تهران: فرهنگ جاوید‏‫، ۱۳۹۵.‬‬‬‬‬‬‬‬
40.    فردوسی و شاهنامه‌سرایی/ با مقدمه غلامعلی حدادعادل ؛ نوشته جلال خالقی...[و دیگران]؛ به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی‏‫، ۱۳۹۰.‬‬‬‬‬‬‬‬
41‍.    ف‍ره‍ن‍گ‌ آث‍ار: م‍ع‍رف‍ی‌ آث‍ار م‍ک‍ت‍وب‌ م‍ل‍ل‌ ج‍ه‍ان‌ از آغ‍از ت‍ا ام‍روز/ ب‍ه‌س‍رپ‍رس‍ت‍ی‌ رض‍ا س‍ی‍دح‍س‍ی‍ن‍ی‌؛ ت‍ح‍ت‌ ن‍ظر ه‍ی‍ئ‍ت‌ ع‍ل‍م‍ی‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل سعادت، ... ] دی‍گ‍ران‌[، ت‍ه‍ران‌‬: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، انتشارات سروش‏‫، ۱۳۷۸-‬‬‬‬‬‬
42.    فرهنگها و لغت‌نامه‌ها‮‬‏‫: فرهنگهای فارسی، عربی به فارسی، فارسی به ترکی، ترکی به فارسی، کردی به فارسی، عربی به عربی، اوستا به پهلوی‮‬ ‏‫گزیده‌ای از مقالات دانشنامه زبان و ادب فارسی‏‫/ نوشته علی‌اشرف صادقی و دیگر مؤلفان دانشنامه‮‬‏‫؛ به سرپرستی اسماعیل سعادت‏‫؛ شورای علمی دانشنامه عبدالمحمد آیتی ... [و دیگران] ، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی‏‫، ۱۳۹۹.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
43.    ‬گفتارهایی درباره‮‬ رسالت دانشمند‏‫/ یوهان گوتلیب‌فیشته‬‏‫؛ ترجمه اسماعیل سعادت، تهران‮‬‏‫: فرهنگ جاوید‮‬‏‫،۱۳۹۵.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
44.    محمد غزالی، زندگی و آثار/ نوشته مولفان دانشنامه؛ به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران : فرهنگستان زبان و ادب فارسی‏‫، ۱۳۹۸.‬‬‬‬‬‬‬‬
45.    مروارید اندیشه : مصاحبه تاریخ شفاهی با استاد اسماعیل سعادت/ مصاحبه ، تدوین و تحقیق پیمانه صالحی؛ [به سفارش [سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، پژوهشکده اسناد تهران : سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران‏‫، ۱۳۹۶.‬‬‬‬‬‬‬‬
46د    م‍س‍ئ‍ل‍ه‌ اخ‍ت‍ی‍ار در ت‍ف‍ک‍ر اس‍لام‍ی‌ و پ‍اس‍خ‌ م‍ع‍ت‍زل‍ه‌ ب‍ه‌ آن‌/ ب‍وع‍م‍ران‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: ش‍ه‍ر ک‍ت‍اب‌، ه‍رم‍س‌، ۱۳۸۲.
47.    م‍ون‍ت‍ن‍ی‌/ پ‍ی‍ت‍ر ب‍رک‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: طرح‌ ن‍و، ۱۳۷۳.
48.    م‍ی‍ک‍روب‍ه‍ا / ن‍وش‍ت‍ه‌ آی‍زاک‌ آس‍ی‍م‍وف‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌؛ وی‍راس‍ت‍اران‌ ای‍رج‌ ج‍ه‍ان‍ش‍اه‍ی‌، ه‍وش‍ن‍گ‌ ش‍ری‍ف‌زاده‌، ت‍ه‍ران‌: ف‍اطم‍ی‌: واژه‌‏‫، ۱۳۶۴.‬‬‬‬‬‬‬‬
 

مقاله‌ها

1.    «به مناسبت انتشار جلد دوم دانشنامه‌ی زبان و ادب فارسی»، مجله گزارش فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، پاییز 1386 ، ش 6 ، صص  83 - 90 .
2.    «گزارش جلسه نقد و بررسی کتاب تاریح فلسفه: قرن هفدهم. ضرورت ترجمه متون کلاسیک»، نویسنده اسماعیل سعادت، کریم مجتهدی، کامران فانی ، مجله اطلاعات حکمت و معرفت، خرداد ۱۳۸۶ ، ش ۳، پیاپی۱۵.
3.    «خانه و جهان»، ناقد اسماعیل سعادت، مجله بخارا،  پاییز 1384 ، ش 45 ، صص  382 - 383 .
4.    «بر ضد سنت بوو»، مترجم اسماعیل سعادت، مجله سمرقند ، تابستان 1382 ، ش 2 ، صص 177 - 182 .
5.    «آثار ابن طفیل»، نویسنده  لئون گوتیه، مترجم اسماعیل سعادت ، مجله معارف ، آذر - اسفند 1380 ، ش 54 ، صص 35 - 49 .
6.    «نشست نقد و بررسی کتاب فرهنگ آثار»، نویسنده مهدی افشار، اسماعیل سعادت، نورالله مرادی، کیوان سپهر، احمد سمیعی، رضا سید حسینی، مجله کتاب ماه کلیات ، مرداد 1380 ، ش 44 ، صص  20 - 27 .
7.    «با کیمیای سعادت»، مصاحبه شونده اسماعیل سعادت، مجله کتاب ماه ادبیات ، ارديبهشت 1380 - ش 43 ، صص 4 - 15 .
8.    «کدام عذرا؟»، نویسنده اسماعیل سعادت، مجله نشر دانش ، تابستان 1379 ، ش 96 ، صص 17 - 24 .
9.    «الهی¬نامه خواجه عبدالله انصاری»، نویسنده  سرژ دوبوروکوی، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف،  آذر - اسفند 1378 ، ش 48 ، صص 56 - 67 .
10.    «زندگی ابن¬طفیل»، نویسنده  لئون گوتیه، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف،  مرداد - آبان 1378 ، ش 47 ، صص 58 - 73 .
11.    ««را»¬ی بعد از «یا»¬ی نکره»، سخنران اسماعیل سعادت، مجله نشر دانش ، بهار 1378 ، ش 91 ، صص  17 - 26 .
12.    «مسئله اختیار در تفکر اسلامی و پاسخ معتزله به آن/ معتزله می¬گویند: انسان مجبور نیست»، نویسنده شیخ بو¬عمران، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، فروردين - تير 1378 ، ش 46 ، صص  66 - 97 .
13.    «مسئله اختیار در تفکر اسلامی و پاسخ معتزله به آن»، نویسنده شیخ بو¬عمران، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف، فروردين - آبان 1377 ، ش 43 و 44 ، صص 139 - 172 .
14.    «ابن¬سینا، قشیری و قصه معراج پیغمبر (ص)»، نویسنده  شارل هانری دوفوشه کور، مترجم اسماعیل سعادت،  مجله معارف ، آذر - اسفند 1376، ش 42 ، صص 43 - 69 .
15.    «بحث وجود در مذهب اشعری»، نویسنده دانیل ژیماره، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، فروردين - تير 1376 ، ش 40 ، صص 43 - 60 .
16.    «فاتح و حکیم و پیغمبر/ تصویر اسکندر کبیر در حماسه نظامی»، نویسنده بورگل، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، آذر - اسفند 1375 ، ش 39 ، صص 43 - 61 .
17.    «ابوسلیمان سجستانی منطقی اومانیست بزرگ قرن چهارم هجری»، نویسنده عبدالرحمان بدوی، مترجم  اسماعیل سعادت، مجله معارف ، آذر - اسفند 1373 ، ش 33 ، صص 41 - 64 .
18.    «زبان فارسی ممیز ذیروح از غیر ذیروح (2)»، نویسنده اسماعیل سعادت، مجله نشر دانش ، مهر و آبان 1373 ، ش 84 ، صص 6 - 10 .
19.    «زبان فارسی ممیز ذیروح از غیر ذیروح»، نویسنده اسماعیل سعادت، مجله نشر دانش ، مرداد و شهريور 1373 ، ش 83 ، صص 7 - 14 .
20.    «پل نویا [1980-1925]»، نویسنده  دانیل ژیماره، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، مرداد - اسفند 1372 ، ش 29و30 ، صص 73 - 78 .
21.    «رساله کتاب الصفات ابو¬سعید خراز»، نویسنده پل نویا، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، فروردین - تیر 1371 ، ش 25 ، صص 15 - 33 .
22.    «تفسیر قرآنی و زبان عرفانی (5) سیری در رساله¬های ابوسعید خراز»، نویسنده پل نویا، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، فروردين - تير 1370 ، ش 22 ، صص 84 - 104 .
23.    «ساختار و واژگان تجربه عرفانی»، نویسنده پل نویا، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، آذر - اسفند 1369 ، ش 21 ، صص 50 - 68 .
24.    «از وجوه و نظائر مقاتل بن سلیمان و حکیم ترمذی تا تفسیر امام جعفر صادق (ع)»، نویسنده پل نویا، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، مرداد - آبان 1369 ، ش 20 ، صص 58 - 119 .
25.    «تفسیر قرآنی و پیدایش زبان عرفانی»، نویسنده پل نویا، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، فروردين - تير 1369، ش 19 ، صص 20 - 50 .
26.    «تفسیر قرآنی و پیدایش زبان عرفانی»، نویسنده پل نویا، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، آذر - اسفند 1368 ، ش 18 ، صص 52 - 104 .
27.    «ظهور کرامیه در خراسان»، نویسنده  ادموند بوزورت، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، آذر - اسفند 1367 ، ش 15 ، صص 127 - 139 .
28.    «گرولوس، نخستین کتاب ارسطو، اثری درباره ماهیت بلاغت»، نویسنده آنتون هرمان کروست، مترجم  اسماعیل سعادت، مجله معارف ، فروردين - تير 1367 ، ش 13 ، صص 78 - 96 .
29.    «گوشه¬ای از داستان سفرهای فیلسوفان یونانی به ایران»، نویسنده ماریا دزیلسکا، مترجم اسماعیل سعادت،  مجله معارف ، آذر - اسفند 1366 ، ش 12 ، صص 119 - 127 .
30.    «فلسفه ابوسلیمان منطقی سجستانی»، نویسنده  فهمی جدعان، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، فروردين - تير 1366 ، ش 10 ، صص 23 - 46 .
31.    «رساله اسماء¬الله فخرالدین رازی/ لوامع البینات فی الاسماء و الصفات»، نویسنده ژرژ قنواتی، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، فروردين - تير 1365 ، ش 7 ، صص 319 - 339 .
32.    «یادی از فخرالدین رازی، به مناسبت هشتصدمین سال مرگ او»، نویسنده : سعادت، اسماعیل؛ مجله: معارف » فروردين - تير 1365 - ش 7 ، صص 2 - 4 .
33.    «زندگی ارسطو در آثار تذکره¬نویسان سریانی و عرب»، نویسنده  آنتون هرمان کروست، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، آذر - اسفند 1364، ش 6 ، صص 19 - 44 .
34.    «گفتگو درباره مجله¬های علمی»، مصاحبه¬شونده نصرالله پور¬جوادی، اسماعیل سعادت، کامران فانی، رضا منصوری، ابوالحسن نجفی، سید¬فتح الله مجتبایی،  بهاءالدین خرمشاهی، مجله نشر دانش ، مهر و آبان 1364، ش 30 ، صص 2 - 15 .
35.    «زندگی ارسطو»، نویسنده دیوگنس لائرتیوس، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف،  مرداد - آبان 1364 ، ش 5 ، صص 103 - 130 .
36.    «آغازی دیگر»، نویسنده اسماعیل سعادت، مجله معارف ، فروردين - تير 1364 ، ش 4 ، صص  2 - 4 .
37.    «یادی از حجه¬الاسلام غزالی به مناسبت نهصدمین سال مرگ او»، مجله معارف ، آذر - اسفند 1363 ، ش 3 ، صص 2 - 8 .
38.    «زندگی افلاطون و تربیت و توالی رساله¬ایش»، نویسنده  فرفوریوس، مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف، مرداد - آبان 1363 ، ش 2 ، صص 25 - 58 .
39.    «کتاب جیبی در جهان (2)»، مترجم اسماعیل سعادت، مجله نشر دانش ، مرداد و شهريور 1363 ، ش 23 ، صص 74 - 79 .
40.    «کتاب جیبی در جهان(1)»، مترجم اسماعیل سعادت، مجله نشر دانش ، خرداد و تير 1363 ، ش 22 ، صص 63 - 69 .
41.    «نظریه مثل و مسئله معرفت در فلسفه اسلامی»، نویسنده ابراهیم مدکور،  مترجم اسماعیل سعادت، مجله معارف ، فروردين - تير 1363 ، ش 1 ، صص 5 - 22 .
42.    «نهضت ترجمه در جهان اسلام»، نویسنده ابراهیم مدکور، مترجم اسماعیل سعادت، مجله نشر دانش ، مرداد و شهريور 1362 ، ش 17 ، صص 6 - 17 .
43.    «فن ترجمه و انتقال فلسفه یونانی به جهان اسلام»، نویسنده عبدالرحمن بدوی، مترجم اسماعیل سعادت،  مجله نشر دانش ، فروردين و ارديبهشت 1362 ، ش 15 ، صص 10 - 21 .
44.    «کودک پرخاشجو»، مترجم اسماعیل سعادت، مجله آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت)، دوره چهل و هشتم (دوره جدید) ، آبان 1358 ، ش 2 ، صص 20 - 25 .
45.    «نویسنده در جامعه معاصر»، نویسنده طه حسین، مترجم اسماعیل سعادت، مجله آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت)،  دوره چهل و هفتم، 16 مهر 1357 ، شماره ویژه ، صص 104 - 119 .
46.    «شیوه خط فارسی برای کتاب¬های درسی و انتشارات آموزشی»، نویسنده جعفر شعار، مصطفی مقربی، ایرج جهانشاهی، حسن بشارت رضایی، اسماعیل سعادت، محمدحسن پاکباز، محمد حقوقی، اسماعیل روزبه، غلامرضا ارژنگ، مجله آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت) ، دوره چهل و هفتم، مهر 1356 ، ش 1 ، صص 9 - 17 .
47.    «رسالت کتابخانه»، نویسنده  آندره موروا، مترجم اسماعیل سعادت، مجله آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت)، آبان 1354 ، ش 133 ، صص 73 - 82 
48.    «آیین فلسفی سانکهیا» ، مجله آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت)،  اردیبهشت 1352 ، ش 68 ، صص 481 – 481.
49.    «کودکان وحشی»، نویسنده ژرژ بلون، مترجم اسماعیل سعادت، مجله آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت)، اردیبهشت 1351 ، ش 131 ، صص 493 - 500 .
50.    «خیمه¬شب¬بازی در هند»، مترجم اسماعیل سعادت ، مجله سخن،  دوره یازدهم، مرداد ۱۳۳۹، ش ۴ .
51.    «پرورش کودک برای کار»، نویسنده  ماکارنکو، مترجم اسماعیل سعادت، مجله فرهنگ نو ، خرداد 1332 ، ش 8 ، صص  55 - 60 .
52.    «تربیت اخلاقی در شیوه تربیتی ماکارنکو (2)»، نویسنده ماکارنکو، مترجم اسماعیل سعادت، مجله فرهنگ نو،  اسفند 1331 ، ش 5 ، صص  (16 – 23 و از 70 - 71 ).
53.    «تربیت اخلاقی در شیوه تربیتی «ماکارنکو»»، نویسنده ماکارنکو، مترجم اسماعیل سعادت، مجله فرهنگ نو ، بهمن 1331 ، ش 4