تاریخچه

تاریخچه انجمن

اهالی فرهنگ و دوستداران تاریخ و ادب فارسی با رویداد فرهنگی «هزاره فردوسی» آشنا هستند، جشنی که در سال ۱۳۱۳ خورشیدی به مناسبت هزار سال گذر از در گذشت حکیم ابوالقاسم فردوسی شاعر زبانسرای پارسی به مدت ۵ روز برگزار شد و در آن ده ها تن از بزرگترین چهره های نامدار فرهنگ و ادب ایران و ایران شناسان برجسته غربی حضور داشتند، نام هایی چون عباس اقبال آشتیانی، ملک الشعرای بهار، نصرالله فلسفی، بدیع الزمان فروزانفر، مجتبی مینوی، جلال الدین همایی، احمد بهمنیار، ابراهیم پورداود ،سعید نفیسی، احمد کسروی، مشیرالدوله پیرنیا، صادق رضازاده شفق، رشید یاسمی، عبدالعظیم قریب، وحید دستگردی، محمد علی تربیت و از غربیان آرتور کریستین سن، ولادیمیر مینورسکی، یان ریپکا و هانری ماسه. درباره این رویداد ماندگار بسیار سخن رانده شده است، رخدادی که یکی از دستاوردهایش بنای آرامگاه فردوسی در توس بود. اما کمتر کسی به یاد می آورد که برگزار کننده این جلسه چه نهادی بود: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. نهادی کمتر شناخته شده با اقداماتی ارزشمند که عمر ۹۵ ساله اش در جامعه کوتاه مدت ایرانی شگفت انگیز و ستایش برانگیز است و در طول حیات قابل توجهش شاهد فعالیت شماری از نام آوران فرهنگ ایران زمین بوده است، چهره های ماندگاری که هر یک به نوبه خود از استوانه های بنای رفیع این فرهنگ محسوب می شوند و در انتقال میراث کهن و گرانبار شعر و ادب و حکمت و فرزانگی ایرانی به معاصران نقش بسزایی ایفا کرده اند. 

از خانه امیربهادر تا انجمن آثار و مفاخر فرهنگی

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی امروز در ساختمانی قدیمی و تاریخی در جنوب جغرافیایی تهران مستقر شده است، در خانه بزرگ و زیبای حسین پاشا ملقب به امیر بهادر، وزیر دربار مظفرالدین شاه در محله امیربهادر واقع در سه راهی به همین نام که تقاطع خیابان ولیعصر(عج) با خیابان سرلشکر علی اکبر بشیری. خانه ای که به حسینیه امیربهادر معروف بود و با حدود سه هزار متر مربع وسعت در سال ۱۳۴۶ خورشیدی جهت استقرار انجمن خریدار شد. قدمت این ساختمان به سال ۱۲۷۹ خورشیدی باز می گردد و بازدیدکنندگان از بدو ورود و گذر از در بزرگ و قدیمی آن شاهد حیاط زیبا با دیوارهای بلند هستند و وقتی به عمارت وارد می شوند، از مشاهد  تالار بزرگ آئین کاری در طبقه هم کف و سالن زیبای سخنرانی در طبقه بالای آن لذت می برند. 

انجمن آثار و مفاخر البته در آغاز «انجمن آثار ملی» نام داشت و نخست در سال ۱۳۰۱ خورشیدی به همت گروهی از بزرگان اهل دانش و فرهنگ بر اساس اساسنامه ای در ۱۴ ماده تاسیس شد. هدف اولیه این انجمن «ازدیاد علاقه عامه به آثار قدیمی تاریخی و علمی و صنعتی ایران و نگهداری صنایع مستظرفه و صنایع دستی و حفظ سبک و شیوه قدیم آن ها» عنوان شد. در نخستین اساسنامه انجمن، هدفهای تشکیل آن، چنین بیان شد: تأسیس موزه و کتابخانه‌ای در تهران، ثبت و طبقه‌بندی آثار ملی ایران، نگهداری مجموعه‌های نفیس در کتابخانه‌ها و موزه‌ها، بهره‌مند ساختن مردم از این مجموعه‌ها از راه تعلیم در مدارس و عرضه آنها در نمایشگاه‌ها، و سرانجام حفظ و احیای صنایع و هنرهای ایرانی. این هدفها در اساسنامه دوره دوم دگرگونی‌هایی یافت که از آن جمله‌اند: تجلیل از بزرگان ایران و احیای نام آنان از راه نشر آثار ایشان، ساختن آرامگاه و یا تندیس بزرگان و کمک به تأسیس و یا تکمیل کتابخانه‌ها و موزه‌ها در سایر شهرها.